Ιστορίες Βορείου Αιγαίου
Αχλιπταρούδα:
Παραμύθια και Παιδαγωγική
Μια ιστορία της Μαρίζας Κράλλη για τη μνήμη και τις οικογενειακές αφηγήσεις
Πόσο παράξενο και συγχρόνως όμορφο όνομα για τίτλο παραμυθιού! Η «Αχλιπταρούδα». Ένα παραμύθι, που ο Κωνσταντίνος Δ. Καλλιγέρης, διηγούνταν στα παιδιά του, τον χειμώνα, όταν ήταν, άλλοι καθισμένοι και άλλοι «γονύδι» (γονατιστοί), γύρω από την μεγάλη εστία του σπιτιού τους στην Συκαμιά, περί το 1875. Πόση ΦΑΝΤΑΣΙΑ περιέχει η λέξη αυτή! Συνδυάζοντας την «αχλιά» (στάχτη) και το «π’ταρ’» (κεφτές / πίττα), προκύπτει η λέξη «αχλιουπ΄ταρ΄» (το) που περιγράφει, στην τοπική διάλεκτο, εκείνον που κάθετε πάρα πολύ κοντά στην φωτιά, σχεδόν πάνω στην «αχλιά», επειδή κρυώνει. [1]
Άγνωστη θα μείνει η πλοκή του αυτοσχέδιου παραμυθιού και ο τρόπος σύνθεσης των επακόλουθων επεισοδίων του, αλλά αναφέρεται ως το αγαπημένο των παιδιών του από τον νεαρό ακόμα Στρατή, όταν σε ηλικία 21 ετών καταγράφει σε ημερολόγιο τα σημαντικά γεγονότα που χάραξαν την σύντομη, ως τη στιγμή εκείνη, ζωή του. Οι έφηβοι Έλληνες υπήκοοι, κάτοικοι της οθωμανικής Λέσβου, η Αγγελικώ, η Μαριάνθη, η Ουρανία, ο Στρατής, ο Δημητρός και ο Αχιλλέας, ακούνε λοιπόν με προσμονή τις φανταστικές διηγήσεις του πατέρα τους, συμμετέχοντας σε μια σκηνή που επαναλαμβάνεται ανά τους αιώνες από την εποχή των βάρδων, όταν η αφήγηση και η ποιητική δημιουργία έγινε το συνεκτικό λογισμικό των ανθρωπίνων κοινοτήτων. [2]
Ο 49χρονος πατέρας, που γεννήθηκε στην Φίλια το 1826, ανδρώθηκε στην Σμύρνη του εμπορίου και έχοντας αγωνιστεί σε όλη του την ζωή για την ευημερία της οικογένειάς του, γνώριζε ήδη οτι: «Η λογική θα σε πάει από το Α στο Ω. Η φαντασία θα σε πάει παντού». [3] Ο Κωνσταντίνος, με τα παραμύθια του, αφύπνιζε την φαντασία των παιδιών του και την έμφυτη τάση τους για μάθηση, ενώ καλλιεργούσε την δημιουργική τους σκέψη. Αργότερα, η πορεία των γιών του, επιβεβαίωσε την τακτική του. Ίσως αυτή ακριβώς η φαντασία και οι ανοιχτοί ορίζοντες που προσέφερε το παραμύθι, να οδήγησαν και τον υιό του Στρατή να φύγει από τον τόπο του και να χτίσει τη δική του ευημερία στη Αίγυπτο.
Παρατηρητικότητα, ευελιξία σκέψης, προσαρμοστικότητα και κοινωνικές δεξιότητες, είναι μερικά από αυτά που μας περιγράφουν οι σύγχρονοι ψυχολόγοι, οτι αναπτύσσουν τα παιδιά, που χρησιμοποιούν τη φαντασία τους. Η μοντέρνα παιδαγωγική εξηγεί πως οι ιστορίες που φτιάχνουν οι ίδιοι οι γονείς για τα παιδιά τους, συχνά και με τη δική τους συμβολή, θεωρούνται εξαιρετικά σημαντικές και ωφέλιμες για την ανάπτυξή και την εξέλιξή τους. Όσο για το παιχνίδι και το παραμύθι, επιβιώνουν στην ψηφιακή εποχή μας στη λεγόμενη “παιχνιδοποίηση” της διαδικτυακά προσφερόμενης γνώσης. [4]
Η «Αχλιπταρούδα» λοιπόν, αποκαλύπτει μια βαθιά σύνδεση μεταξύ της παράδοσης και της παιδαγωγικής. Μέσα από τη διήγηση παραμυθιών, όπως αυτό που ο Κωνσταντίνος Καλλιγέρης αφηγούταν στα παιδιά του, ανιχνεύουμε έναν παλιό, διαχρονικό αλλά και αποτελεσματικό τρόπο μετάδοσης γνώσεων, αξιών και δεξιοτήτων. Οι δεξιότητες και οι αξίες ετούτες, που θα τους συνόδευαν σε όλη τους τη ζωή, επιβεβαιώνουν ότι η παιδαγωγική μέσα από την παράδοση, μπορεί να είναι εξίσου ισχυρή με τις σύγχρονες εκπαιδευτικές μεθόδους.
Η «Αχλιπταρούδα» συνεπώς δεν είναι απλώς ένα παραμύθι, αλλά ένας ισχυρός παιδαγωγικός μηχανισμός που αναδεικνύει τη σημασία της φαντασίας, της δημιουργικότητας και της πολιτισμικής συνέχειας στην ανάπτυξη των παιδιών.
(1) Δ. Παπάνη, Γ. Δ. Παπάνη, Λεσβιακή Λαογραφία Λεξικό της Αγιασώτικης Διαλέκτου, 2002.
(2) Αντίγραφο του χειρόγραφου ημερολογίου του Ευστράτιου Κ. Καλλιγέρη του 1887 με τίτλο «Συνοπτικόν Ημερολόγιον», από το αρχείο του Ανδρέα και της Μαρίας Κόρακα. Για την αφήγηση ως «λογισμικό» των ανθρωπίνων κοινωνιών βλέπε Sapiens του Γιουβάλ Νόα Χαράρι (2014), σ. 25-27.
(3) Φράση που αποδίδεται στον Άλμπερτ Αϊνστάιν.
(4) Για παράδειγμα «παιχνιδοποίησης» δείτε τα μαθήματα Ελληνικών του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος στην πρατφόρμα #StaEllinika
Αποθετηριο Ιστοριων Αιγαιου/Λεσβου
Ιστορίες του Βόρειου Αιγαίου
- Αχλιπταρούδα
- Αλληλοδιπλογραφία
- Διοικητικές Συνέχειες
- Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα
- Προικοσύμφωνο, άδειες διαμονής
- Η παιδεία στην Λέσβο μέσα από τα Οθωμανικά αρχεία
- Φωτογραφεία στην Αίγυπτο
- Ιστορίες με χρώμα Αιγύπτου
- Ο Νικόλαος Ελευθεριάδης στο Παρίσι και το Λονδίνο
- Ο E. Schmidt περιηγείται τα ζωγραφισμένα σπίτια
- Φιγούρες από τη Βυζαντινή Λέσβο
- Οικουμενικές μόδες
- Οι γενουάτες Λομελίνι στο Αιγαίο
- Οι Koldewey, Conze και Humann στο Μόλυβο
- Η φύση της Λέσβου
- Ο C. T. Newton γράφει για τη Μυτιλήνη
- Τα Οθωμανικές διοικητικές επετηρίδες
- Καρτποστάλ
- Σμυρναίικα φωτογραφεία
- Ο S. Adam για την παιδεία στη Λέσβο
- Σκέψεις για το κράτος στη Λέσβο
- Τραύμα και πόλεμος
- Σφραγίδες, υπογραφές και επικυρώσεις
- Τεκτονικά ρήγματα
- Πτυχίο Ιατρικής & Ένας διασυνδεδεμένος κόσμος
- Ο Βρυκόλακας της Μυτιλήνης
- Γυναίκες και Μνήμη στο Μόλυβο
Ιστορικό Πλαίσιο
Η Τέχνη στον τόπο
Αυτό το έργο υποστηρίχθηκε από μια επιχορήγηση Kickstarter του SFU FASS, από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο SFU και από τη Γέφυρα, μια συνεργασία που χρηματοδοτήθηκε από το ΙΣΝ μεταξύ του SFU και του UCLA.
SUPPORTED BY
