Ιστορίες Βορείου Αιγαίου
Αλληλοδιπλογραφία: Το «Βιβλίο Γραμμάτων» του Κράλη Χατζή Αναγνώστη
Η Μαρίζα Κράλλη ανοίγει το βιβλίο γραμμάτων του Κράλη Χατζή Αναγνώστη
Το ξεφύλλισμα ενός σπάνιου τεκμήριου από το αρχείο της Μαρίζας Κράλλη, χρονολογούμενου στην περίοδο 1839–1855, στο ξεκίνημα της εποχής των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ, αποκαλύπτει μια μοναδική πηγή για τη μελέτη δικτύων, εμπορικών και κοινωνικών σχέσεων, αλλά και των οικονομικών συνθηκών, αυτής της ύστερης περιόδου της οθωμανικής ιστορίας του νησιού της Λέσβου.
Πρόκειται για ένα χαρτόδετο τετράδιο με χειρόγραφα αντίγραφα της αλληλογραφίας του Κράλη Χ΄΄ Αναγνώστη (προ-προπάππος μας και γνωστός από προηγούμενες δημοσιεύσεις ως μέλος της δημογεροντίας του Μολύβου και εμπόρου).
Το «Βιβλίο Γραμμάτων» του Κράλη, που φέρει στο οπισθόφυλλο, ανάγλυφη σφραγίδα με την επιγραφή «defter-imahmulbere» (σε ελεύθερη μετάφραση: «Τετράδιο έγγραφου υλικού»), γραμμένη στην οθωμανική γραφή, φανερώνει το χαρακτήρα του τετραδίου ως οργανωμένο αρχειακό υλικό.
Το δεμένο αυτό τετράδιο περιέχει χειρόγραφα αντίγραφα της αλληλογραφίας του Κράλη Χ” Αναγνώστη (γνωστού από μια άλλη ιστορία στο θησαυροφυλάκιο Αιγαιακών Ιστοριών, ως μέλους του συμβουλίου των γερόντων του Μολύβου και ως εμπόρου). Το «Βιβλίο επιστολών» του Κράλη, φέρει ανάγλυφη σφραγίδα με επιγραφή σε οθωμανική γραφή στο πίσω εξώφυλλο που γράφει: «defter-i mahmulbere» (σε ελεύθερη μετάφραση: «Βιβλίο γραπτού υλικού») και φανερώνει τον χαρακτήρα του σημειωματάριου ως οργανωμένου αρχειακού υλικού.
Το τετράδιο, όγκου περίπου 400 σελίδων (200 φύλλων), περιλαμβάνει αντίγραφα των επιστολών του, με κάθε σελίδα να φιλοξενεί πολλές εγγραφές.
Οι παραλήπτες των επιστολών (γνωστά και άγνωστα ονόματα της εποχής) ανήκουν σε μια ευρεία γεωγραφική ζώνη, από τον Μόλυβο και την Αγία Παρασκευή της Λέσβου, έως το Κυμέρη (Κεμέρ), το Φρενελί, το Ναζλί, το Ζεϊτινλί, τις Κυδωνιές, το Αδραμύτιο, το Καραγάτς στις απέναντι ακτές της Ανατολίας, μέχρι την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη. Αυτές οι εγγραφές του τετραδίου μαρτυρούν τη ζωντανή και πολύπλευρη επικοινωνία μεταξύ αυτών των τόπων και αντικατοπτρίζουν τα πυκνά εμπορικά και κοινωνικά δίκτυα της εποχής.
Ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της συλλογής αυτής γραμμάτων είναι και η αναγραφή του ονόματος του μεταφορέα της κάθε επιστολής, αναγραφή που μας δίνει μια ιδέα για τον τρόπο λειτουργίας των δικτύων επικοινωνίας.
Οι προσφωνήσεις που χρησιμοποιεί στην γραφή του ο Κράλης, όπως: «ἠέ μου, αὐτάδελφε, φίλε, κυριὼ, ἔντιμε καὶ ἔνδοξε», αποκαλύπτουν οικογενειακούς δεσμούς, φιλίες και συνεργασίες, που συνδέονται στενά με τον πολιτισμό, τις κοινωνικές σχέσεις, τις εμπορικές συναλλαγές και την οικονομία του τόπου.
Αυτό το χειρόγραφο δεν είναι απλώς ένα εργαλείο καταγραφής αλληλογραφίας, αλλά και ένα πολύτιμο τεκμήριο που εντάσσει, τις προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις από την «μικροϊστορία» του τόπου, στην «μακροϊστορία» μιας ευρύτερης περιοχής την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Τανζιμάτ.
Παράλληλα, μέρος του αρχειακού υλικού, που εξετάζουμε είναι και το βιβλίο «Αλληλοδιπλογραφία – Ήτοι Σύγγραμμα Εμπορικόν επί της αλληλογραφίας του εμπόρου, και των διπλογραφικών αυτού βιβλίου» [1] του 1837 που είχε εκδοθεί στην Βιέννη, και αποτέλεσε ένα από τα κλασικά συγγράμματα λογιστικής στην αρχή της σύστασης του Ελληνικού κράτους. Η παρουσία του στο Μόλυβο μαρτυρά τους τρόπους με τους οποίους η γνώση και η τεχνογνωσία διέρρευσαν στις ελληνικές κοινότητες του οθωμανικού κόσμου από τα εδάφη του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Η σχολαστική τήρηση αντιγράφων αλληλογραφίας, μια οργανωτική συνήθεια της εμπορικής πρακτικής του Κράλη Χ’’ Αναγνώστη, περιγράφεται ως μάθημα στο κεφάλαιο Ι΄ του προαναφερόμενου βιβλίου, με τίτλο: «Βιβλίο Γραμμάτων ήτοι Κόππια Γραμμάτων». Μια σημείωση στο ίδιο το βιβλίο υποδηλώνει ότι αγοράστηκε το 1863 ως εγχειρίδιο λογιστικών οδηγιών για την τήρηση βιβλίων από τον, γιό του Κράλη Χ” Αναγνώστη, Ιωάννη Κράλη.
Το «Βιβλίο Γραμμάτων» του Κράλη Χ΄΄ Αναγνώστη λοιπόν, και η περαιτέρω λεπτομερής μελέτη και έρευνα τέτοιων πηγών, μπορούν να προσφέρουν μια σπάνια ματιά σε μια εποχή που ισορροπούσε λεπτεπίλεπτα μεταξύ παράδοσης και αλλαγής.
[1] Χαρίσης Π., ΑΛΛΗΛΟΔΙΠΛΟΓΡΑΦΙΑ – ΗΤΟΙ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΟΥ, ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΠΛΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΥΤΟΥ ΒΙΒΛΙΩΝ, Επιστασία και δαπάνη: Κωνσταντίνου Ολύμπιου Γκαρπολά, Βιέννη, Αυστρία 1837.
Αποθετηριο Ιστοριων Αιγαιου/Λεσβου
Ιστορίες του Βόρειου Αιγαίου
- Αχλιπταρούδα
- Αλληλοδιπλογραφία
- Διοικητικές Συνέχειες
- Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα
- Προικοσύμφωνο, άδειες διαμονής
- Η παιδεία στην Λέσβο μέσα από τα Οθωμανικά αρχεία
- Φωτογραφεία στην Αίγυπτο
- Ιστορίες με χρώμα Αιγύπτου
- Ο Νικόλαος Ελευθεριάδης στο Παρίσι και το Λονδίνο
- Ο E. Schmidt περιηγείται τα ζωγραφισμένα σπίτια
- Φιγούρες από τη Βυζαντινή Λέσβο
- Οικουμενικές μόδες
- Οι γενουάτες Λομελίνι στο Αιγαίο
- Οι Koldewey, Conze και Humann στο Μόλυβο
- Η φύση της Λέσβου
- Ο C. T. Newton γράφει για τη Μυτιλήνη
- Τα Οθωμανικές διοικητικές επετηρίδες
- Καρτποστάλ
- Σμυρναίικα φωτογραφεία
- Ο S. Adam για την παιδεία στη Λέσβο
- Σκέψεις για το κράτος στη Λέσβο
- Τραύμα και πόλεμος
- Σφραγίδες, υπογραφές και επικυρώσεις
- Τεκτονικά ρήγματα
- Πτυχίο Ιατρικής & Ένας διασυνδεδεμένος κόσμος
- Ο Βρυκόλακας της Μυτιλήνης
- Γυναίκες και Μνήμη στο Μόλυβο
Ιστορικό Πλαίσιο
Η Τέχνη στον τόπο
Αυτό το έργο υποστηρίχθηκε από μια επιχορήγηση Kickstarter του SFU FASS, από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο SFU και από τη Γέφυρα, μια συνεργασία που χρηματοδοτήθηκε από το ΙΣΝ μεταξύ του SFU και του UCLA.
SUPPORTED BY
