North Aegean Stories

Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα: Ο κουρσάρος από τη Λέσβο

Κάποιες σκέψεις του Δημήτρη Κράλλη για τον διάσημο Οθωμανό Κουρσάρο, Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα.

Με εξαίρεση τον Πιττάκο τον Μυτιληναίο, του οποίου η πολιτική οξυδέρκεια εξασφάλισε μια θέση στο πάνθεον των Ελλήνων σοφών, δύσκολα θα μπορούσαμε να απαριθμήσουμε προσωπικότητες από το νησί που, δια μέσω των αιώνων, άφησαν το στίγμα τους τόσο στην ιστορία της Λέσβου όσο και των πολιτειών που την περιβάλλουν. Φιλόσοφοι, ποιητές και συγγραφείς φαίνεται να γεννιούνται σε αυτή τη γη, πολιτικοί ή άνθρωποι που αλλάζουν τον ρου της ιστορίας με τις πράξεις και τη ζωή τους, ίσως λιγότερο. Υπάρχει όμως μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση. Γεννημένος στον Παλαιόκηπο της Λέσβου, ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα αναδιάταξε την διοικητική γεωγραφία του Αιγαίου με την καριέρα του. Πώς συνέβη αυτό; Γιος ενός Οθωμανού Σπαχή (ιππέα πολεμιστή), που συμμετείχε στην κατάκτηση του νησιού από τα στρατεύματα του Μεχμέτ Β’, και της Κατερίνας, μιας (ελληνόφωνης) Ρωμαίας χήρας τοπικού ιερέα, ο Χαϊρεντίν, τα τρία αδέλφια του και οι δύο αδελφές του φαίνεται να μεγάλωσαν μιλώντας τόσο τουρκικά όσο και ελληνικά. Τα αγόρια έγιναν ναυτικοί και σταδιακά «στρατολογήθηκαν» στον κόσμο των κουρσάρων και της πειρατείας. Εδώ δεν θα ασχοληθούμε με τις λεπτομέρειες της λαμπρής καριέρας τους, που τους οδήγησε σε κάθε γωνιά της Μεσογείου και τελικά έφερε τον Χαϊρεντίν τον Κουρσάρο – τον Οθωμανό πρόδρομο του Φράνσις Ντρέικ – στην Υψηλή Πύλη και στην αυλή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπή.

Ιταλικό χαρακτικό του 16ου αιώνα του Μπαρμπαρόσα από ανώνυμο Ιταλό καλλιτέχνη. Πηγή: wiki commons, ελεύθερη πρόσβαση

Εδώ ο Χαϊρεντίν απέκτησε φήμη και οι επιτυχίες του ως ναύαρχος άλλαξαν την διοικητική ιστορία της αυτοκρατορίας. Αλλά πώς; Μέχρι τις αρχές του 16ου αιώνα, η Λέσβος ανήκε διοικητικά στην επαρχία της Ρούμελης, την παλαιότερη, μαζί με την Ανατολία, από τις διοικητικές υποδιαιρέσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο, η σημασία του ναυτικού και του στόλου για τις οθωμανικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο και η εξέχουσα θέση του Χαϊρεντίν ως ηγέτη των νικηφόρων στόλων της αυτοκρατορίας οδήγησαν τον Σουλεϊμάν σε μια μεταρρύθμιση που έμελε να διαρκέσει μέχρι το τέλος αυτού του κράτους. Με απλά λόγια, ο ναύαρχος από τη Λέσβο έπεισε τον σουλτάνο να αποσπάσει την πατρίδα του, την απέναντι ακτή και τα άλλα νησιά του Αιγαίου και να σχηματίσει με αυτό το νησιωτικό και παράκτιο σύμπλεγμα μια νέα διοικητική περιοχή με καρδιά το υγρό στοιχείο που συνέδεε πλέον τις οθωμανικές κτήσεις. Ένας κουρσάρος από τον Παλαιόκηπο έπαιξε έτσι ρόλο σε μια σημαντική διοικητική αναδιάρθρωση της ισχυρότερης αυτοκρατορίας της εποχής του, μια μεταρρύθμιση ενός κράτους με σύνορα από τη Βουδαπέστη έως το Σουδάν και από την Αλγερία έως τη Βασόρα.

Υ.Γ. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τον ιστορικό Θεοφάνη, ο οποίος έγινε καλός φίλος του Πομπήιου και χρησιμοποίησε τη φιλία του προς όφελος της πατρίδας του, της Μυτιλήνης, αλλά η επιρροή του, όπως και πολλών άλλων, ήταν πολύ πιο τοπική.