Κάποιες σκέψεις για το Δάφνις και Χλόη του Λόγγου και τη Λέσβο της Αρχαιότητας. Tου Ethan Schmidt, μεταπτυχιακού φοιτητή στο Simon Fraser University.

Το “Δάφνις και Χλόη” είναι ένα μυθιστόρημα γραμμένο στα ελληνικά τον δεύτερο ή τρίτο αιώνα μ.Χ., από έναν άγνωστο κατά τα άλλα συγγραφέα που ονομάζεται Λόγγος, σε μια εποχή που οι ανατολικές, ελληνόφωνες επαρχίες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας γνώρισαν μια αναγέννηση των λογοτεχνικών τεχνών εμπνευσμένη από τον ελληνισμό της κλασικής αρχαιότητας. Ο Λόγγος ήταν πιθανότατα κάτοικος της Λέσβου, δεδομένης της επιλογής του να τοποθετήσει αυτή τη γοητευτική ιστορία σε αυτή, καθώς και της εμφανούς γνώσης και αίσθησης για το περιβάλλον και την ομορφιά του νησιού που αποτυπώνεται στο μυθιστόρημα. Το έργο παρουσιάζει το ειδύλλιο των ομώνυμων χαρακτήρων καθώς ανακαλύπτουν σιγά σιγά τον έρωτα μέσα στην αλλαγή των εποχών και των ρυθμών του γεωργικού ημερολογίου, όλα αυτά σε μια ανθισμένη ύπαιθρο στα σύνορα των εδαφών της Μυτιλήνης και της Μήθυμνας. Η ιστορία ξεκινά καθώς ο αφηγητής, ενώ βρίσκεται σε ένα κυνήγι, πέφτει πάνω σε μια ζωγραφική απεικόνιση της ιστορίας του μυθιστορήματος, αποτυπωμένη στους τοίχους ενός ιερού των Νυμφών. Οι ντόπιοι χωρικοί ερμηνεύουν την ιστορία γι’ αυτόν, καθώς ο ίδιος καταγράφει γραπτώς την αφήγησή τους. Η ιστορία αυτή αρχίζει πολλούς αιώνες νωρίτερα, σε ένα ασαφώς ορισμένο προ-ρωμαϊκό παρελθόν, με την ανακάλυψη, με διαφορά δύο ετών, ενός εγκαταλελειμμένου αγοριού και ενός κοριτσιού στην περιοχή ενός χωριού που ανήκει σε έναν απόντα γαιοκτήμονα από τη Μυτιλήνη.

Τα παιδιά είναι και τα δύο πλούσια ενδεδυμένα με στολίδια που υποδηλώνουν αριστοκρατική καταγωγή. Επιπλέον, και τα δύο θηλάζονται από ένα εξημερωμένο ζώο (μια κατσίκα στην περίπτωση του Δάφνη, μια προβατίνα στην περίπτωση της Χλόης) και το καθένα αναλαμβάνεται από ευγενικά ζευγάρια χωρικών που τα μεγαλώνουν ως δικά τους. Φτάνοντας στην εφηβεία, αφού έχουν μεγαλώσει μαζί φροντίζοντας τα κοπάδια τους στο καταπράσινο τοπίο, αρχίζουν να αναπτύσσουν ρομαντικά αισθήματα ο ένας για τον άλλον, αν και, καθώς είναι άπειροι σε τέτοια θέματα, ανακαλύπτουν τη φύση του έρωτα σταδιακά, με τη μέθοδο της δοκιμής και του σφάλματος. Στην εξερεύνηση αυτή τους βοηθούν και συμπαθητικοί, χιουμοριστικοί χαρακτήρες όπως για παράδειγμα ο γέροντας Φιλέτας που τους δίνει σοφές συμβουλές. Υπάρχει επίσης η λάγνα, μεγαλόσωμη, νεαρή σύζυγος ενός πλούσιου αγρότη, η οποία παίρνει την παρθενιά του ο Δάφνις. Ωστόσο, δεν είναι όλα εύκολα καθώς δυσκολίες και τα εμπόδια εισβάλλουν σε αυτό το ποιμενικό ειδύλλιο. Οι απαιτήσεις της εποχιακής εργασίας, ο πόνος του παρατεταμένου αποχωρισμού του ενός από τον άλλον κατά τη διάρκεια ενός σκληρού χειμώνα, διάφοροι ζηλιάρηδες ερωτικοί αντίζηλοι και απόπειρες απαγωγής από πειρατές και άλλους θαλάσσιους επιδρομείς οδηγούν την πλοκή της ιστορίας. Κάποια στιγμή, μια ατυχής παρεξήγηση που εμπλέκει μια παρέα νεαρών Μηθυμναίων σε κρουαζιέρα αναψυχής παραλίγο να οδηγήσει στον εξανδραποδισμό του Δάφνη και σε πόλεμο μεταξύ των δύο ισχυρών πόλεων του νησιού. Η ίδια η ιστορία με τις κρουαζιέρες αναψυχής των Μηθυμναίων στον κόλπο της Καλλονής μας λέει πολλά για τα όρια της πάλαι εξουσίας των Μηθυμναίων στο νησί. Σε κάθε περίπτωση , οι εξυπηρετικοί φίλοι και η ευεργετική προστασία των νυμφών και των θεοτήτων της άγριας φύσης εξασφαλίζουν ένα αίσιο τέλος, στο οποίο ο Δάφνις και η Χλόη επανενώνονται με τις βιολογικές τους οικογένειες στη Μυτιλήνη, παντρεύονται, επιστρέφουν στην ύπαιθρο και αποκτούν παιδιά τα οποία όπως και εκείνοι θηλάζουν εν μέρει από τα εκτεταμένα κοπάδια οικόσιτων ζώων τους. Χρησιμοποιούν επίσης μέρος του νεοαποκτηθέντος πλούτου τους για να στολίσουν το προαναφερθέν ιερό των νυμφών με πολυάριθμα αφιερώματα ως μνημεία του έρωτά τους και της δύναμης των Μουσών και των αγροτικών θεοτήτων που τους βοήθησαν.

Σε αντίθεση με τα άλλα αρχαία ελληνικά μυθιστορήματα που έχουν διασωθεί, τα οποία είναι σε γενικές γραμμές σπαρταριστές, επεισοδιακές ιστορίες που αποτυπώνουν τις περιπέτειες ερωτευμένων ζευγαριών σε εξωτικούς τόπους, το Δάφνις και Χλόη είναι ατμοσφαιρικό και ψυχολογικό, εστιάζει στις ανθρώπινες σχέσεις και θεμελιώνει την ιστορία του στην έντονη αίσθηση του τόπου. Αν και παίζει με τις συμβάσεις του είδους, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων από εχθρούς, των μπερδεμένων ταυτοτήτων και των ρομαντικών ζηλοτυπιών, το Δάφνις και Χλόη, περισσότερο από άλλα παραδείγματα ρομαντικής πεζογραφίας της αρχαιότητας, είναι ένα συνειδητά λογοτεχνικό δημιούργημα. Αναμειγνύοντας ποιμενικά με μυθιστορηματικά στοιχεία και εκτενείς περιγραφές της ομορφιάς του φυσικού κόσμου με ένα καστ χαρακτήρων εμπνευσμένο από την σάτιρα της αθηναϊκής Νέας Κωμωδίας, ο Λογγός ζωγραφίζει τη λεσβιακή ύπαιθρο ως ένα παραδεισένιο χώρο μακριά από την αστική πραγματικότητα. Εδώ μπορεί να βρει κανείς την αθωότητα, τον έρωτα, την ομορφιά και την καλλιτεχνική έμπνευση, αρκεί να τα αναζητήσει. Πρόκειται, εν τέλει, για μια εξιδανικευμένη φαντασίωση απόδρασης που προβάλλεται από έναν αστό λογοτέχνη στο αγροτικό τοπίο ενός φανταστικού κλασικού παρελθόντος. Ωστόσο ο Λόγγος, επιδεικνύει ενσυναίσθηση για τους χαρακτήρες του, οι οποίοι αναδύονται ως σύνθετα άτομα με εσωτερικό κόσμο, παρά ως δισδιάστατα αστικά στερεότυπα των ανθρώπων της υπαίθρου. Υπάρχει επίσης ευαισθησία για τις κοινωνικές σχέσεις, ιδίως για την ευάλωτη θέση των σκλαβωμένων (ο Δάφνις και η οικογένειά του είναι τεχνικά ιδιοκτησία ενός απόντος ιδιοκτήτη, ο οποίος μόνο αργότερα αποδεικνύεται ότι είναι ο βιολογικός του πατέρας), τις λεπτές διαβαθμίσεις της ιεραρχχίας που χαρακτήριζε τέτοιες αγροτικές κοινότητες, τις διαφορές μεταξύ της αστικής και της αγροτικής ζωής και τον βαθμό στον οποίο τα ανθρώπινα όντα είναι ικανά για συμπόνια και λύτρωση.