H Nina Houle, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο SFU, ανθολόγησε τις παρακάτω ιστορίες από τη σύγχρονη έρευνα.

Στο πέρασμα των αιώνων η Λέσβος φιλοξένησε διάφορους ενδιαφέροντες χαρακτήρες. Κάποιοι γεννήθηκαν στο νησί, κάποιοι εγκαταστάθηκαν σε αυτό και άλλοι πέρασαν από εδώ για σύντομο μόνο χρονικό διάστημα. Υπάρχουν πολλοί ταξιδιώτες των οποίων οι περιπέτειες δεν καταγράφηκαν και χάθηκαν στους αιώνες. Κι όμως, πολλές συναρπαστικές ιστορίες έχουν επιβιώσει παρά το πέρασμα του χρόνου.

Εδώ θα ήθελα να επικεντρωθώ σε κάποιους χαρακτήρες της βυζαντινής εποχής. Η ρωμαϊκή πολιτεία του μεσαίωνα που ονομάζουμε Βυζάντιο, η οποία διήρκεσε περίπου μια χιλιετία, κυβέρνησε μέσα στα χρόνια εκτεταμένη και ποικίλη επικράτεια. Η ίδια η Λέσβος ήταν μέρος μιας αυτοκρατορικής επαρχίας για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας του Βυζαντίου. Η σχετική της εγγύτητα με την αυτοκρατορική πρωτεύουσα της Κωνσταντινούπολης και η θέση της κατά μήκος εμπορικών οδών την κατέστησαν σημαντικό κόμβο για την οικονομία, την πολιτική και τις πολιτιστικές ανταλλαγές. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί από τους κατοίκους της βυζαντινής Λέσβου έζησαν ενδιαφέρουσες ζωές, αλλά και ότι το νησί φιλοξένησε πολλούς σημαντικούς παράγοντες στην ιστορία του Βυζαντίου στο σύνολό του. Επικεντρώνομαι εδώ σε μερικούς από τους λιγότερο διάσημους χαρακτήρες, με τις ιστορίες τους να αντλούνται κυρίως από το θαυμάσιο έργο προσωπογραφίας των Αντώνη Καλδέλλη και Στέφανου Ευθυμιάδη, Η προσωπογραφία της βυζαντινής Λέσβου, 284-1355 μ.Χ.: A Contribution to the Social History of the Byzantine Province (Βιέννη: Österreichische Akademie derWissenschaften, 2010).

Saewulf: Ένας ταξιδιώτης από κλίμα ψυχρό

Ο Saewulf ήταν ένας αγγλοσάξονας ταξιδιώτης από το σημερινό Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος πέρασε δύο φορές από τη Λέσβο στις αρχές του 12ου αιώνα (Ευθυμιάδης & Καλδέλλης, 107). Ταξιδεύοντας προς τα κράτη των σταυροφόρων στην Εγγύς Ανατολή πάτησε για πρώτη φορά το πόδι του στη Λέσβο, συγκεκριμένα στη Μυτιλήνη, το 1102, κάνοντας μια στάση στο δρόμο του προς την Παλαιστίνη. Ξαναπέρασε από το νησί το 1103, ενώ ταξίδευε από τα σταυροφορικά βασίλεια προς την Κωνσταντινούπολη. Η ιστορία του Saewulf, με το μικρό της αποτύπωμα, καταδεικνύει κάποιες σημαντικές αλήθειες για τη Μεσαιωνική Μεσόγειο. Τα ταξίδια ήταν πολύ πιο ακριβά, χρονοβόρα και επικίνδυνα τον 12ο αιώνα απ’ ό,τι σήμερα. Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδιζε ανθρώπους όπως ο Saewulf να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Το Αιγαίο Πέλαγος κατά τον Μεσαίωνα ήταν γεμάτο από ταξιδιώτες από την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική, που το επισκέπτονταν για εμπόριο, για πολιτικούς σκοπούς ή, όπως ο Saewulf, για να συμμετάσχουν σε πόλεμο ή προσκύνημα.

Η παρουσία του Saewulf στη Μυτιλήνη καταδεικνύει επίσης τον αξιοσημείωτο ρόλο των νησιών στα μεσαιωνικά ταξίδια. Ενώ σταμάτησε στη Λέσβο στο δρόμο του προς την ηπειρωτική χώρα, θα απολάμβανε φρέσκο νερό και τροφή, καθώς και στέρεο έδαφος και πολύ περισσότερο χώρο για να κινηθεί από όσος ήταν διαθέσιμος σε ένα πλοίο. Ίσως να απολάμβανε τον ήλιο του ελληνικού νησιού, ίσως όμως και να του φαινόταν αποπνικτικά ζεστό. Αναρωτιέμαι τι θα σκεφτόταν για τους ντόπιους και τι θα σκέφτονταν αυτοί για εκείνον. Οι κάτοικοι της Λέσβου εκείνη την εποχή είχαν εμπειρία από επισκέπτες που έρχονταν από μακρινά μέρη. Θα ήταν άραγε ο Saewulf η πρώτη (ίσως και η μοναδική) συνάντησή τους με έναν αγγλοσάξονα ταξιδιώτη;

Ένας άλλος ξένος επισκέπτης, ο Νήσιρης (επίσης αποκαλούμενος Nasr ή Nasir), έφτασε στη Λέσβο κάπου γύρω στο έτος 850 (Ευθυμιάδης & Καλδέλλης, 104). Η λέξη «έφτασε» δεν είναι βέβαια ακριβής καθότι ο Νήσιρης στην πραγματικότητα έκανε πειρατικές επιδρομές στη Λέσβο γύρω στο 850, καθότι Άραβας πειρατής με βάση το νησί της Κρήτης. Από εκεί οδηγούσε τον στόλο του σε επιθέσεις κατά στόχων σε ολόκληρο το Αιγαίο. Η επιδρομή του Νήσιρη στη Λέσβο είναι αξιομνημόνευτη επειδή πήρε αιχμαλώτους, μεταξύ των οποίων και μια 18χρονη κοπέλα με το όνομα Θεοκτίστη η οποία αιχμαλωτίστηκε από τους πειρατές του Νησίρη σε ένα χωριό κοντά στη Μήθυμνα (σημερινός Μόλυβος), στο βόρειο άκρο της Λέσβου. Οι πειρατές σχεδίαζαν να την πουλήσουν ως σκλάβα στο νησί της Πάρου, όταν όμως έφτασαν στην Πάρο, η Θεοκτίστη δραπέτευσε σε ένα δάσος (ακόμα και σήμερα η Πάρος έχει πράσινο), ενώ οι πειρατές διαπραγματεύονταν την τιμή των αιχμαλώτων τους. Μετά από αυτό το τραυματικό γεγονός, η ιστορία της Θεοκτίστης έχει αίσιο τέλος, τουλάχιστον για τα βυζαντινά δεδομένα. Έζησε το υπόλοιπο της ζωής της ως ερημίτισσα στην Πάρο και αγιοποιήθηκε ως Αγία Θεοκτίστη της Λέσβου (Ευθυμιάδης & Καλδέλλης, 113). Ο Νησίρης, αντίθετα, πνίγηκε σε ναυάγιο. Η επίσκεψη του Νησίρη στη Λέσβο καταδεικνύει για τους κινδύνους της ζωής στη Μεσόγειο κατά το Μεσαίωνα. Οι αρχές του 9ου αιώνα ήταν μια ταραχώδης περίοδος για τη βυζαντινή πολιτεία, τούτου λεχθέντος, οι πειρατές αποτελούσαν απειλή καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας της αυτοκρατορίας.