Ιστορίες Βορείου Αιγαίου
Οι Koldewey, Conze και Humann στο Μόλυβο
Ο Δημήτρης Κράλλης και η Μαρίζα Κράλλη εξετάζουν την παρουσία Γερμανών αρχαιολόγων στον Μολύβο στα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο Johannes Gustav Eduard Robert Koldewey (10 Σεπτεμβρίου 1855 – 4 Φεβρουαρίου 1925) ήταν Γερμανός αρχαιολόγος που πραγματοποίησε ανασκαφές στη Δυτική Ασία, τη Μικρά Ασία, την Ελλάδα και την Ιταλία. Έγινε διάσημος για τις ανασκαφές του στην αρχαία πόλη της Βαβυλώνας, στο σημερινό Ιράκ. Λίγο πριν το τέλος του 19ου αιώνα, ο Robert Koldewey επισκέφθηκε και τη Λέσβο και κατέγραψε τα ευρήματά του σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1890 [1]. Αν και το βιβλίο του για τη Λέσβο δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, οι χάρτες του έχουν μελετηθεί, έχουν συμπεριληφθεί σε πολλά βιβλία και είναι πλέον καλά γνωστοί.
Σε έναν από τους χάρτες του Koldewey για τη Μόλυβο (Μεθύμνα), βλέπουμε το Λιμένα (λιμάνι) με την αρχαία προβλήτα του, αλλά και το νέο λιμάνι, τα ερείπια του φρουρίου, τη Σκάλα, το τουρκικό νεκροταφείο, το κτίριο του διοικητηρίου και την Αγία Μαρίνα. Μεταξύ του τουρκικού νεκροταφείου και του Κονάκ, τοποθέτησε επίσης ένα σπίτι για το οποίο δεν υπάρχει καμία άλλη αναφορά. Μήπως ήταν εκείνο το αρχοντικό, που είχε ήδη χτιστεί εκείνη την εποχή, στο δρόμο πάνω από το λιμάνι, στη θέση που σηματοδοτείται από τον Koldewey;
Στις μερες μας υπάρχει ένα τέτοιο σπίτι στην οδό Κεπέτζη (σήμερα Αλκυονιδών). Η πολυάνθρωπη και γνωστή οικογένεια Κεπέτζη – που έδωσε το όνομά της στην οδό – έχει ιστορία στη Μόλυβο που ξεκινά το 1760. Η έπαυλή τους χτίστηκε γύρω στο 1873 στεκοταν ήδη εκεί το 1890 και επιβιώνει ως σήμερα. Τα στοιχεία που έχουμε υποδηλώνουν ότι αυτή είναι η έπαυλη που σημειώνει ο Koldewey στον χάρτη του. Απόγονοι της οικογένειας Κεπέτζη ήταν ο Χρυσάνθος Μολίνος, ο Κλέανθης Κ. Μιχαηλίδης (γνωστός και ως Αργύρης Ευταλιώτης) και η Εφτέπτη Κεπέτζη (γνωστή και ως Πέπη Σταυρού), οι οποίοι συνέδεσαν τα ονόματά τους με τη δημοσιογραφία, τη λογοτεχνία, την ποίηση και τη λεγόμενη Λεσβιακή Άνοιξη.
Όπως έχουμε ήδη δει, ο Koldewey δεν ήταν ο πρώτος διάσημος αρχαιολόγος που πέρασε από τη Λέσβο. Σε μια ξεχωριστή ιστορία έχουμε ήδη συναντήσει τον C. T. Newton, ο οποίος είχε στο βιογραφικό του τις ανασκαφές στην Αλικαρνασσό και στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης. Εξετάζοντας το Αρχείο KFL, βρίσκουμε στοιχεία για δύο ακόμη σημαντικές προσωπικότητες από τον κόσμο της αρχαιολογίας που βρέθηκαν στη Μόλυβο.
Είμαστε στις αρχές της δεκαετίας του 1880, όταν η Καταξινόυδα Λάζου, ο σύζυγός της Κράλης Χατζη-Αναγνώστου και οι γιοι τους Ιωάννης και Κομνηνάκης φαίνεται να υποδέχονται δύο Γερμανούς επισκέπτες στο σπίτι τους, γνωστό σήμερα ως Μέγαρο Κομνηνάκη-Κράλλη. Ο Alexander Conze και ο Carl Humann είναι γνωστοί σε εμάς ως οι ανασκαφείς της Περγάμου. Ο Humann, ως νέος Elgin, μετέφερε το βωμό της Περγάμου στο Βερολίνο, ενώ ο Conze, ακόμα νέος, είχε περιηγηθεί στη Λέσβο αναζητώντας ίχνη του αρχαίου παρελθόντος της, με σκοπό να εκδώσει τελικά ένα βιβλίο για τις αρχαιότητες του νησιού το 1865. Ακολούθως, από το 1977 ως το 1887 τον βρίσκουμε διευθυντή της συλλογής αρχαιοτήτων στο βερολίνο. Γνωρίζουμε τη σχέση του Conze και του Humann με την οικογένεια της Καταξινούδας από δύο αυτόγραφες φωτογραφίες που έστειλαν το 1883, ως ανασκαφείς στην Πέργαμο, με παρόμοια επιγραφή «στον ευγενή Κύριο Κράλλη, σε ανάμνηση». Γνωρίζουμε ότι ο Humann είχε περάσει από τη Μόλυβο την ίδια χρονιά, οπότε οι καρτ-ποστάλ πιθανώς αναφέρονται σε αυτή την επίσκεψη.
Μπορούμε επίσης να αναρωτηθούμε πώς αυτή η ευσεβής χριστιανή κυρά, που στήριζε τον σύζυγό της και τους γιους της, άνοιξε τον ιδιωτικό της χώρο σε δύο Δυτικοευρωπαίους, παιδιά του Διαφωτισμού. Μπορούμε να εμπλουτήσουμε την φανταστική αναπαράσταση αυτής της συνάντησης σημειώνοντας ότι το έργο του ψευδο-Πλουτάρχου Περί της Αγωγής των Νέων, το οποίο ο μικρότερος γιος της, ο Κομνηνάκης, είχε μεταφράσει από το πρωτότυπο, ήταν ένα κείμενο που θα ήταν γνωστό στους δύο Γερμανούς αρχαιολόγους. Σημειώστε λοιπόν πώς, μέσω της πρώιμης αυτοκρατορικής Ρώμης, σε μια μικρή γωνιά του Οθωμανικού Αιγαίου και του Γερμανικού Ράιχ μπορεί να βρέθηκε ένα σημείο σύνδεσης, το οποίο ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να δικαιολογήσει την αποστολή των καρτ-ποστάλ που συζητήσαμε νωρίτερα από την Πέργαμο στον Μόλυβο.
[1] Robert Koldewey: Die antiken Baureste der Insel Lesbos, Reimer, Berlin 1890.
Αποθετηριο Ιστοριων Αιγαιου/Λεσβου
Ιστορίες του Βόρειου Αιγαίου
- Αχλιπταρούδα
- Αλληλοδιπλογραφία
- Διοικητικές Συνέχειες
- Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα
- Προικοσύμφωνο, άδειες διαμονής
- Η παιδεία στην Λέσβο μέσα από τα Οθωμανικά αρχεία
- Φωτογραφεία στην Αίγυπτο
- Ιστορίες με χρώμα Αιγύπτου
- Ο Νικόλαος Ελευθεριάδης στο Παρίσι και το Λονδίνο
- Ο E. Schmidt περιηγείται τα ζωγραφισμένα σπίτια
- Φιγούρες από τη Βυζαντινή Λέσβο
- Οικουμενικές μόδες
- Οι γενουάτες Λομελίνι στο Αιγαίο
- Οι Koldewey, Conze και Humann στο Μόλυβο
- Η φύση της Λέσβου
- Ο C. T. Newton γράφει για τη Μυτιλήνη
- Τα Οθωμανικές διοικητικές επετηρίδες
- Καρτποστάλ
- Σμυρναίικα φωτογραφεία
- Ο S. Adam για την παιδεία στη Λέσβο
- Σκέψεις για το κράτος στη Λέσβο
- Τραύμα και πόλεμος
- Σφραγίδες, υπογραφές και επικυρώσεις
- Τεκτονικά ρήγματα
- Πτυχίο Ιατρικής & Ένας διασυνδεδεμένος κόσμος
- Ο Βρυκόλακας της Μυτιλήνης
- Γυναίκες και Μνήμη στο Μόλυβο
Ιστορικό Πλαίσιο
Η Τέχνη στον τόπο
Αυτό το έργο υποστηρίχθηκε από μια επιχορήγηση Kickstarter του SFU FASS, από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο SFU και από τη Γέφυρα, μια συνεργασία που χρηματοδοτήθηκε από το ΙΣΝ μεταξύ του SFU και του UCLA.
SUPPORTED BY
