[1] İbrahim Oğuz, Midilli’de osmanli vakiflari (Διδακτορικη διατριβή, Πανεπιστήμιο Μερσίνας, 2014), 70-71

[2] A. Ellis-Evans, The Kingdom of Priam: Lesbos and the Troad Between Anatolia and the Aegean (Oxford: Oxford University Press, 2019) για τη θέση της Λέσβου μεταξύ του Αιγαίου στα δυτικά και της Τρωάδας στα ανατολικά

[3] A. Kaldellis, Romanland: Ethnicity and Empire in Byzantium (Boston: Belknap Press, 2019) για το περίγραμμα μιας ρωμαϊκής ιστορίας του Βυζαντίου; A. Kaldellis, The Byzantine Republic: People and Power in New Rome(Cambridge MA: Harvard University Press, 2015), για τον πολιτικό χαρακτήρα αυτού του ρωμαϊκού κράτους A. Kaldellis, Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition(Cambridge: Cambridge University Press, 2007) για την εθνοτική διάσταση της ρωμαϊκότητας.

[4] Για μια επισκόπηση σημαντικών ζητημάτων που σχετίζονται με τη λειτουργία της γραφειοκρατίας του μεσαιωνικού ρωμαϊκού κράτους, βλ.: J. Haldon, “Bureaucracies, Elites and Clans: The Case of Byzantium, c.600–1100,” στο Empires and Bureaucracy in World History, επιμέλειας P. Crooks & T. H. Parsons , (Cambridge: Cambridge University Press, 2016),147-69; για την απρόσωπη φύση της γραφειοκρατίας στον ρωμαϊκό Μεσαίωνα, βλ.: D. Krallis, “Impersonal Governance in Byzantium: Bureaucracy, Friendship, and Psellos’ Letters,” Greek, Roman, and Byzantine Studies 65 (2025), 99–126; A. Kaldellis, The New Roman Empire: A History of Byzantium (Oxford, 2024), 418-22 για μια συνοπτική παρουσίαση των διοικητικών αλλαγών στη λεγόμενη «Σκοτεινή Εποχή» του Βυζαντίου.

[5] M. F. Köprülü, μετάφραση και επιμέλεια, με εισαγωγή του Gary Leiser, Some observations on the influence of Byzantine institutions on Ottoman institutions (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1999) για την ισχυρή επιχειρηματολογία που παρουσιάζεται στην αρχική μονογραφία του 1931 στα τουρκικά, σχετικά με τις βυζαντινές ρίζες της οθωμανικής διοίκησης, των τελετουργιών και των θεσμών γενικότερα. Για μια επισκόπηση και κριτική αυτής της μαξιμαλιστικής θέσης, βλ. C. Kafadar, Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State (Berkeley: University of California Press, 1995), 35-44

[6] Για τα αρχεία του ιπποδρόμου, αναφορά στο έργο του Ιωάννη Λύδου, De Magistratibus 3.19 in A. C. Bandy ed., Ioannes Lydus. On Powers or the Magistracies of the Roman State(Philadelphia: American Philosophical Society, 1983), p. 162, lines 2–5.; Σχετικά με το Κατάστοιχο της Θήβας, μια σπάνια περίπτωση όπου διαθέτουμε ένα σωζόμενο κρατικό έγγραφο φορολογικου χαρήακτρα, βλ.: N. Svoronos, “Recherches sur le cadastre byzantin et la fiscalité aux XI et XII siécles: Le cadastrede Thèbes,” BC 83 (1959), 1–145.

[7] Η κλασική μελέτη της αγροτικής κοινωνίας στη Μακεδονία από την A. Laiou, Peasant Society in the Late Byzantine Empire: A Social and Demographic Study(Princeton: Princeton University Press,1977) βασίστηκε σε τέτοια υλικά από το Άγιο Όρος. Για αυτές τις συλλογές από το Άγιο Όρος βασιζόμαστε στους 23 τόμους του Archives de l’Athos που εκδόθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια στο Παρίσι. Για την Πάτμο, βλ. E. Branousi, Βυζαντινά έγγραφα της Μονής Πάτμου: Α΄ Αυτοκρατορικά: διπλωματική έκδοσις, Γενική εισαγωγή, Ευρετήρια, Πίνακες (Athens: National Hellenic Research Foundation, 1990).

[8] Ch. Constantinidis & M. Tsitimaki, «Αρχιτεκτονική και λατρευτική ιδιορρυθμία σε ναούς της Λέσβου: Η διαφύλαξη ιερής ανάμνησης από την Υστεροβυζαντινή περίοδο σε νεότερα προσκυνητάρια», στο Ήρως Κτίστης, μνήμη Χαράλαμπου Μπούρα, vol. Ι (Athens, 2018), 675-76 για την πιθανή χρονολόγηση του μοναστηριού του Ταξιαρχή στην εποχή των Γατελούζων.

[9] A. Spanos, « Ἡ συλλογὴ χειρογράφων τῆς Μονῆς Λειμῶνος », στο A. Spanos ed., Ιερά Μονὴ Λειμῶνος Ιστορία – Παλαιογραφία – Τέχνη: ΠρακτικὰΣυνεδρίου Μονὴ Λειμῶνος, 27-30 Σεπτεμβρίου 2001 (Athens, 2009), 40-45 και ειδικά p. 42-43 σχετικά με την προέλευση των εν λόγω χειρογράφων, για ένα πιθανό τοπικό scriptorium και τα ερειπωμένα μοναστήρια, πιθανώς της βυζαντινής εποχής.

[10] S. Efthymiadis & A. Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 284-1355 A.D.: A Contribution to the Social History of the Byzantine Province(Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2010 = Denkschriften der philosophish-historischen Klasse v. 403 = Veröffentlichungen zur Byzanzforschung v. 22), 36-37 περί επιγραφικής στο νησί.

[11] M. Tsitimaki, «Ο ναoς τoυ αγίου Στεφάνου στον «Παλιό» Μανταμάδο Λέσβου, Μια Πρώτη Προσέγγιση» στο Αφιερωμα στον ακαδημαϊκοΠαναγιώτη Λ. Βοκοτόπουλο (Αθήνα, 2015), 47-55, 54 για χρονολόγηση στον 10ο αιώνα; A. Conze, Reise der Insel Lesbos (Hannover, 1865), ο πίνακας X.I προσφέρει ένα σχέδιο της ακόλουθης επιγραφής που βρέθηκε δίπλα στο βωμό της εκκλησίας του Αγίου Στεφάνου: ὀ δᾶμος/ Ἀ[δ]οβογιώναν Δηϊοτάρωεὐεργετήκοισαν/ τὰν πόλιν πόλλα καὶ μέγαλα ἀρέτας ἔννεκα/ [κ]αὶ εὐνοίας τᾶς εἰς ἐαύταν.

[12] Για μια επισκόπηση της ιστορίας της Λέσβου κατά τη ρωμαϊκή εποχή και τους πρώτους αιώνες της Κωνσταντινοπολιτικής κυριαρχίας, βλ.: A. Kaldellis, Λέσβος και ανατολική Μεσόγειος κατά τη ρωμαϊκή και π ρώιμη βυζαντινή περίοδο (100π.Χ – 600μ.Χ.): Μελέτη των κοινωνικών, πολιτικών και θρησκευτικών δομών (Thessaloniki: Herodotos, 2002).

[13] A. H. M Jones, The cities of the Eastern Roman Provinces (Oxford, 1971 – πρώτη έκδοση 1937) και η σχετική με το παραπάνω δημοσίευσή The Greek City from Alexander to Justinian (Oxford, 1940) αποτελούν μια χρήσιμη, αν και παλαιότερη, εισαγωγή στην αστική ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου; C. Foss, “Archaeology and the “Twenty Cities” of Byzantine Asia,” American Journal of Archaeology 81.4 (1977), 469-86 για μια επισκόπηση του αστικού χώρου μετά το τέλος της Αρχαιότητας.

[14] G. L. Huxley, Anthemius of Tralles (Cambridge, Mass., 1959); G. Downey, “Byzantine Architects,” Byzantion 18 (1946-48), 112-14; The Oxford Dictionary of Byzantium, vol. 1, 109

[15] A. H. M Jones, The cities of the Eastern Roman Provinces (Oxford, 1971), xiv.

[16] Για τα εν λογω αγαθά βλ.: I. Touratsoglou & E. Chalkia, The Kratigos, Mytilene Treasure: Coins and valuables of the 7th century AD (Athens, 2008); C. W. Bowersock, Hellenism in Late Antiquity (Ann Arbor: University of Michigan Press, 1990), 1-13 f για την πολιτιστική συνέχεια στην Ύστερη Αρχαιότητα. Με αναφορά συγκεκριμένα στον Ιωάννη, επίσκοπο της Εφέσου, και τις μυριάδες ειδωλολάτρες που συνάντησε στην περιοχή γύρω από τις Τράλλεις, την γεννέτειρα του Ανθέμιου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Λέσβος υιοθέτησε τον Χριστιανισμό με καθυστέρηση.

[17] G. Dagron, “The Urban Economy, seventh to twelfth centuries,” in A. Laiou ed. The Economic History of Byzantium 2 (Washington DC: Dumbarton Oaks research Library and Collection, 2002), 393-461 για μια ολοκληρωμένη επισκόπηση των εξελίξεων στην αστική ζωή από το τέλος της Αρχαιότητας έως το τέλος της Μεσαιωνικής Βυζαντινής περιόδου, με εκτενείς βιβλιογραφικές αναφορές; M.Veikou, Byzantine Histories, Settlement Stories: Kastra, «Isles of Refuge», and «Unspecified Settlements» as In-between or Third Spaces. Preliminary Remarks on Aspects of Byzantine Settlement in Greece (6th-10th c.), στο: Οι βυζαντινές πόλεις (8ος-15ος αιώνας): Προοπτικές της έρευνας και νέες ερμηνευτικές προσεγγίσεις, επιμέλειας. Τ. Kioussopoulou (Rethymno 2012), 159-206 για τον μετασχηματισμένο αστικό κόσμο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας μετά την ύστερη αρχαιότητα.

[18] W. Brandes & J. Haldon, “Revenues and Expenditure,” στο επιμέλειας E. Jeffreys, J. Haldon, R. Cormack, The Oxford Handbook of Byzantine Studies(Oxford: Oxford University Press, 2008), 562-69 για την εκτίμηση, το διαμοιρασμό και την είσπραξη φόρων; W. Brandes & J. Haldon, “Towns, Tax and Transformation: State, Cities and their Hinterlands in the East Roman World, C. 500–800,” στο Towns and their Territories Between Late Antiquity and the Early Middle Ages (Leiden: Brill, 2000), 141-72 για τον μετασχηματιστικό ρόλο της φορολογίας σε αυτές τις νέες συνθήκες; J. Haldon, “The Idea of the Town in the Byzantine Empire,” στο επιμέλειας G. P. Brogiolo and B. Ward-Perkins, The Idea and Ideal of the Town between Late Antiquity and the Early Middle Ages (1999) για τον κρατικό παρεμβατισμό στις υποθέσεις των επαρχιακών πόλεων.

[19] A.G. Alexakis κείμενο και σημειώσεις, με μεταφραση του S. Wessel, The Greek Life of St. Leo bishop of Catania (BHG 981b) (Bruxelles: Société des Bollandistes, 2011); D. Krallis, “Time, Space, and Physical Reality: Byzantine Authors and the Materiality of the Roman Imagined Community,” στο επιμέλειας V. N. Vlyssidou, Byzantine Authors and their Times (Athens: NHRF, 2021), 190-94 για την ιστορία του Λεόντα του επισκόπου της Κατάνης και την ερμηνεία αυτής της ιστορίας ως μιας ένδειξη μεσογειακής συνδεσιμότητας. Λόγγος 2.33 για τον Σικελό βοσκό.

[20] Attaleiates, History, 224, Kaldellis & Krallis 409-10

[21] Η κατάληψη της Κρήτης του Θεοδοσίου του Διάκονου, μπορεί να ενέπνευσε την περιγραφή του Ατταλειάτη.

[22] Σχετικά με το έργο του Θεοδοσίου του Διακόνου βλ.: L. Andriollo, “Il De Creta capta di Teodosio Diacono fra epos storico ed encomio imperial,” Rivista di Studi Bizantini e Neoellenici 47 (2011), 31–56; Για το προτότυπο H. Criscuolo, Theodosii Diaconi De Creta capta (Leipzig: Teubner, 1979)

[23] A.G. Alexakis κείμενο και σημειώσεις με μετάφραση του S. Wessel, The Greek Life of St. Leo bishop of Catania (BHG 981b) (Bruxelles: Société des Bollandistes, 2011)

[24] L. Zavagno, The Byzantine City from Heraclius to the Fourth Crusade, 610–1204 Urban Life after Antiquity (Cham: Palgrave, 2021), 127 σχετικά με τις κρατικές επενδύσεις σε αμυντικές υποδομές στο Αιγαίο.

[25] A. Moffatt & M. Tall tr., Constantine Porphyrogennetos: The Book of Ceremonies vol. 2 (Canberra, 2012), 657

[26] Για το ευρύτερο ζήτημα των επενδύσεων του ρωμαϊκού κράτους στο Αιγαίο κατά τη διάρκεια της λεγόμενης «Σκοτεινής Εποχής», βλ.: N. Poulou-Papadimitriou, “The Aegean during the ‘Transitional’ period of Byzantium: the archaeological evidence,” στο επιμέλειας James Crow και D. Hill,  Naxos and the Byzantine Aegean: Insular Responses to Regional Change (Athens, Norwegian Institute in Athens, 2018), 29-50

[27] R. Van Dam, Rome and Constantinople: rewriting Roman History During Late Antiquity (Waco TX, Baylor University Press, 2010), 53-54 σχετικά με τη δημογραφία της Κωνσταντινούπολης και την ανάγκη των αρχών να «εισάγουν» κατοίκους από την επαρχία για να διατηρηθεί και να αυξηθεί ο πληθυσμός της; Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 30

[28] M. Hendy, Studies in the Byzantine Monetary Economy c. 300-1450 (Cambridge: Cambridge University Press, 1985), 588-89 για τις σχετικες αναφορές στον Πρόδρομο.

[29] Συνεχιστής του Θεοφάνη, στο Bekker 1838: 55, 18-21

[30] A-M. Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos” στο Holy women of Byzantium: ten saints’ lives in English translation (Washington, D.C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 1996), 95-116

[31] P. Zerlentes, «Περί του αξιοπίστου του συναξαρίου Θεοκτίστης της οσίας», BZ 10 (1901), 159-65

[32] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 106

[33] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 108 για τον κυνηγό απο την Εύβοια

[34] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 108 για τον κίνδυνο να χαθεί η μνήμη.

[35] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 110-111

[36] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 110 [18]

[37] Για τον Βίο του Λάζαρου βλ.: R. P. H. Greenfield, The Life of Lazaros of Mt. Galesion: An Eleventh-Century Pillar Saint (Washington D.C. 2000); για τα διασυνδεδεμένα χωριά βλ:, D. Krallis, “Popular Political Agency in Byzantium’s Village and Towns” Byzantina Symmeikta 28 (2018), 21-3

[38] Y. Rotman, Byzantine Slavery and the Mediterranean World (Harvard University Press, 2009) για μια ανασκόπηση της δουλείας και του δουλεμπορίου στον βυζαντινό κόσμο.

[39] Talbott, “Life of St. Theoktiste of Lesbos,” 115

[40] Συνεχιστής του Θεοφάνη στο Bekker 1838: 299–300 για επιδρομές στο Βόρειο Αιγαίο μέχρι και την Προποντίδα

[41] Στράβων, Γεωγραφία, 1.3.19 στο H. L. Jones, Strabo, Geography, books 1-17 in 8 volumes (New York: Loeb Classical Library, 1917), 223

[42] Zosimos, 2.33.1 στο επιμέλειας και μετάφρασης F. Paschoud Zosime, Histoire nouvelle I (Paris : Les Belles Lettres, 1971), 105

[43] O. Seek, Notitia dignitatum accedunt notitia urbis Constantinopolitanae et letercula provinciarum (Berlin, 1876), 45, 5-8

[44] A. C. Bandy επιμέλεια και μετάφραση, Ioannes Lydus, On Powers or The Magistracies of the Roman State(Philadelphia, 1983), 127, (2.29.14-21).

[45] P. Lemerle, Les plus anciens Recueils des Miracles de saint Démétrius (Paris, 1979-81), I. σ. 231

[46] G. Zacos, A. Veglery, Byzantine Lead Seals, αρ.211

[47] S. Cosentino, “Pillars of Empire: The Economic Role of the Large Islands of the Mediterranean from Late Antiquity to the Early Middle Ages,” Dumbarton Oaks Papers 76 (2022), 277 για την Αποθήκη και τη Λέσβο.

[48] Προκόπιος, Υπέρ των Πολέμων Λόγοι, 4.14.18

[49] Mango & Scott, The Chronicle of Theophanes Confessor, 354x

[50] A. Moffatt & M. Tall tr., Constantine Porphyrogennetos: The Book of Ceremonies vol. 2 (Canberra, 2012), 678 βιβλίο 2.45; αναφορικά με το σταδιοδρομικό βλ.: J. H. Pryor, “The Stadiodromikon of the De Cerimoniis of Constantine VII, Byzantine Warships, and the Cretan Expedition of 949,” στο The Greek Islands and the Sea, επιμέλειας J. Chrysostomides, C. Dendrinos και J. Harris (London, 2004), 77–108.

[51] J. Pryor, “Water, water everywhere, Nor any drop to drink’. Water supplies for the fleets of the First Crusade,” στο επιμέλειας M. Balard και άλλοι, Dei gesta per Francos: études sur les croisades dédiées à Jean Richard (Aldershot, 2001), 21-8 για την κατανάλωση νερού σε κωπήλατους στόλους.

[52] E. Malamut, Les îles de l’empire byzantine: VIIIe–XIIe siècles (Paris, 1988), 539 για ένα πιο άμεσο ταξίδι από την Κρήτη στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο αποφεύγει πολλά από τα βήματα που περιγράφονται στο Έκθεσις περί βασιλείου τάξεως; J. Pryor, “Shipping and Seafaring,” στο επιμέλειας E. Jeffreys, J. Haldon, και R. Cormack, The Oxford Handbook of Byzantine Studies (Oxford: Oxford University Press, 2008), 484 για ταξίδια σε ανοιχτή θάλασσα που συνήθως αποφεύγονταν, με το παράδειγμα της Μυτιλήνης προς την Αθήνα ως ένα απευθείας ταξίδι που δεν συνηθιζόταν.

[53] M. Gerolymatou, Αγορές, έμποροι και εμπόριο στο Βυζάντιο (9^ος – 12^ος α.) (Athens, 2008), 129

[54] Mango & Scott, The Chronicle of Theophanes Confessor, 559

[55] Mango & Scott, The Chronicle of Theophanes Confessor, 559

[56] Douglas Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos.” στο Byzantine Defenders of Images: Eight Saint’s Lives in English Translation, επιμέλειας Alice-Mary Talbot, 142–241. Byzantine Saints’ Lives in Translation 2. (Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 1998), 155

[57] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 156

[58] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 160-1

[59] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 171

[60] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 172, σημείωση 151 για τη λατρεία του Αγίου Ιωάννη.

[61] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 175; H. Ahrweiler, “La région de Smyrne entre les deux occupations turques, 1081-1317,” TM 1 (1965), 1-204 σχετικά με τη σχέση της περιοχής της Σμύρνης με τα νησιά κοντά σε αυτήν.

[62] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 165 για την Εκκλησία της Παναγίας; 187 για τον στύλο των δέκα πήχεων και τους αριστοκρατικούς επισκέπτες στον στυλιτη· 191 για τον ανταγωνισμό με τον τοπικό επίσκοπο και τη δίωξή του από αυτόν.

[63] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 187 για τον στύλο των δέκα πήχεων και τους αριστοκρατικούς επισκέπτες στον στυλιτη· 191 για τον ανταγωνισμό με τον τοπικό επίσκοπο και τη δίωξή του από αυτόν.

[64] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 191 ο στυλίτης τραβά την προσοχή των τοπικών ευγενών.

[65] A. Kaldellis, “Lesbos in Late Antiquity: Live Evidence and New Models for Religious Change,” στο επιμέλέειας W. Caraher, L. J. Hall, και R. S. Moore, Archaeology and History in Medieval and Post-Medieval Greece: Studies on Method and Meaning in Honor of Timothy E. Gregory (Aldershot: Ashgate, 2008) 155-167.

[66] L. Acheilara, «Μήθυμνα», Αρχαιολογικό Δελτίο 56-59 2001- 2004, Χρονικά Β6 (Αθήνα, 2012), 4-5 με αναφορά στην κλασική και ελληνιστική κατοικία.

[67] C. Mango και S. Efthymiadis επιμέλεια και μετάφραση, The Correspondence of Ignatios the Deacon (Dumbarton Oaks Research Library and Collection: Washington DC, 1997), σ. 104 σειρές 35-41, σ. 105 για τη μετάφραση.

[68] I. Φουντούλης, «Ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης, η Ερεσός και ο Μέγας Κανών», Λεσβιακά αγιολογικά μελετήματα Α’, 59-64.

[69] C. Mango & R. Scott, The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284-813 (Clarendon Press: Oxford, 1997), 658

[70] C. Mango & R. Scott, The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History AD 284-813 (Clarendon Press: Oxford, 1997), 657

[71] Για μια σύνοψη των γεγονοτων αυτών βλ.: Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 87; Για τον Ιγνάτιο στη Λέσβο βλ.: Andrew Smithies & John M. Duffy (eds.), Nicetas David: The Life of Patriarch Ignatius (Dumbarton Oaks Research Library and Collection: Washington DC, 2013), σ. 40 σειρα 20 για την εξορία στη Λέσβο, σ. 44 σειρά 1 για την επιστροφή από τη Λέσβο και το θάνατο στην Τερέβινθο.

[72] Για μια σύνοψη των γεγονοτων αυτών με τη σχετική βιβλιογραφία βλ. Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 104-5

[73] Για μια σύνοψη των γεγονοτων αυτών βλ. Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 92

[74] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,”178

[75] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,”185-7

[76] J. Haldon & L. Brubaker, Byzantium in the Iconoclast Era, c. 680-850: A History (Cambridge: Cambridge University Press, 2011), 197-247 για μια κριτική προσέγγιση στο εικονόφιλο αφήγημα που αμφισβητεί τις συνήθεις αφηγήσεις σχετικά με τη φύση της διαμάχης.

[77] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,”225-7

[78] Domingo-Forasté, “Life of Sts. David, Symeon, and George of Lesbos,” 226-32, specifically 231-2 για την επιστροφή πάνω σε δρόμονα.

[79] A. Laiou, Economic History of Byzantium (Washington: Dumbarton Oaks), 737

[80] Laurent, Le Corpus des sceaux de l’ empire Byzantin, vol. 1, l’église, σσ. 623-24, Notitia 11, σ. 344

[81] Laurent, Le Corpus des sceaux de l’ empire Byzantin, τομ. 1, l’église, σ. 573

[82] S. Borsari, «Il crisobullo du Alexio I per Venezia,» Annali dell’Istituto Italiano per gli Studi Storici 2 (1970), 112-31; T. F. Madden, “The Chrysobull of Alexius I Comnenus to the Venetians: The Date and the Debate,” Journal of Medieval History 28 (2002), 23-41 για μια βιβλιογραφική περιήγηση και μια σύνοψη της ακαδημαϊκής έρευνας.

[83] Anna Komnene, Alexiad, VII. 8. σ. 222

[84] Σοφιανός, Ο Άγιος Γρηγόριος Επίσκοπος Άσσου (Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών, 2004)

[85] R.-J. Lilie, Byzantium and the Crusader States, 1096-1204 (Oxford: Clarendon Press, 1993), 175-76 για τη γαμήλια διπλωματία του Μανουήλ Κομνηνού.

[86] M. Angold, Church and Society in Byzantium under the Comneni, 1081–1261 (Cambridge: Cambridge University Press, 1995) για μια συζήτηση σχετικά με τις προσπάθειες της Κωνσταντινούπολης τον 12^ο αιώνα να ελέγξει την Εκκλησία, συχνά μέσω της πρόσληψης επαρχιωτών, που εκπαιδεύονταν στην Κωνσταντινούπολη και αποστέλλονταν πίσω στις επαρχίες.

[87] Για μια συνοψη του Βίου βλ.: Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 83-84

[88] Efthymiadis & Kaldellis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 94-5;

[89] Για αυτές τις πλατιές γεωγραφικές περιοχές, ανατρέξτε στο σύντομο άρθρο των Δημήτρη Κράλλη και A. Γιοβάνοβιτς.