Ιστορίες Βορείου Αιγαίου
Οι δραστηριότητες των Λομελίνι στο Αιγαίο και το Γενουάτικο εμπόριο από τη Λέσβο ως την Αγγλία και τη Φλάνδρα
Κάποιες σκέψεις του Δημήτρη Κράλλη για τη θέση της Λέσβου στα πανευρωπαϊκά δίκτυα εμπορίου των Γενοβέζων. Μετάφραση του Λατινικού πρωτότυπου από τα αρχεία της Γένοβας από τον Αλεξάνταρ Γιοβάνοβιτς.
Ενώ το Αποθετήριο Ιστοριών Αιγαίου/Λέσβου επιδιώκει την ψηφιοποίηση ενός οικογενειακού αρχείου από το Μόλυβο και αναζητά πρόσβαση σε άλλα, ώστε οι τοπικές πηγές να ρίξουν φως στην πιο πρόσφατη ιστορία της βόρειας Λέσβου, η ιστορία του νησιού μπορεί να ανακατασκευαστεί κάθε λογής αρχειακό υλικό. Από τη La-za-pa στα έγγραφα του Χετταϊκού κράτους έως την οθωμανική Midilli, η Λέσβος έχει αφήσει ανά τους αιώνες στίγμα στα αρχεία. Ας βουτήξουμε λοιπόν στο παρελθόν και ειδικότερα στον ύστερο μεσαίωνα και ας επισκεφθούμε τη Γένοβα, όπου στοιχεία για την ιστορία του νησιού αναδύονται από τα αρχεία της κοινότητας. Εδώ μαθαίνουμε ότι το 1393, ο Γενουάτης έμπορος Michele Lomellino, ναύλωσε το πλοίο Santa Maria του Manuele Doria για λογαριασμό του Battista Lomellino, για να φορτώσει 3.500 ή 4.000 καντάρια στυπτηρία. Εκτός από το περιζήτητο ορυκτό, έπρεπε να φορτώσει και οποιοδήποτε άλλο πολύτιμο φορτίο από τα λιμάνια των «χωρών των Τούρκων», αλλά και από τη Λέσβο, και να το μεταφέρει μαζί με ένα φορτίο κρασιού από την Κρήτη στο Σαουθάμπτον. Μόλις έφτανε στην Αγγλία, θα περίμενε γραπτές οδηγίες για το αν το φορτίο θα πωληθεί στο Σάντουιτς ή στη Φλάνδρα, στο Σλουίς.
Σημειώστε ότι τόσο οι Lomellini όσο και οι Doria ήταν εξέχουσες οικογένειες στη Γένοβα. Οι Doria γέννησαν διάσημους Γενουάτες ναυάρχους, ενώ ακόμα βρίσκουμε απογόνους των Lomellini στην Οθωμανική Κωνσταντινούπολη τον 18ο αιώνα. Τα αρχεία της Γένοβας καταγράφουν μερικές ακόμη περιπτώσεις εξαγωγής στυπτηρίας από τη Λέσβο. Το 1398, 2.500 καντάρια στυπτηρίας φορτώθηκαν στο λιμάνι της Καλλονής σε πλοίο που έφτασε από το Πέρα της Κωνσταντινούπολης με προορισμό την Αλεξάνδρεια. Με βάση στοιχεία του 1404, ο Michele Lomellino πούλησε 1.000 καντάρια στυπτηρίας στον Paolo Lercario και στη συνέχεια ναύλωσε πλοιο του για να μεταφέρει άλλα 3.000 καντάρια δικά του από την Καλλονή στη Φλάνδρα. Τα έγγραφά μας συνδέουν τη Λέσβο και τα ορυχεία στυπτηρίας της στις περιοχές Παράκοιλα, Κοντίσα (κοντά στην Άγρα) και Στύψη με έναν ευρύτερο κόσμο, καθώς η ανάπτυξη της κλωστοϋφαντουργίας της Βόρειας Ευρώπης, αλλά και της Τοσκάνης, ενσωμάτωνε την οικονομία του νησιού σε πολύ ευρύτερες γεωγραφίες. Υπάρχουν επίσης στοιχεία σε αρχειακές πηγές από τη Γένοβα για έτοιμα υφάσματα, πιθανώς βαμμένα με στυπτηρία από τη Λέσβο ή τη Φωκαία, που επέστρεφαν στο νησί. Η ενσωμάτωση στην «παγκόσμια οικονομία» θα έφερνε ευημερία στη Λέσβο κατά την εποχή των Γατελούζων. Στο πλαίσιο αυτής της ευημερίας, επωφελήθηκαν και οι ντόπιοι Ρωμαίοι.
Ένας από αυτούς, ο Θεοδίκης Κολύβας από την Παράκοιλα, πιθανότατα ήταν ιδιοκτήτης του ορυχείου κοντά στην Αγία Τριάδα, στις πλαγιές του Αγίου Λιά. Ωστόσο, αν η «παγκόσμια οικονομία» μπορούσε να φέρει ευημερία, μπορούσε επίσης να προκαλέσει κρίση. Μέχρι το 1449, καθώς οι τιμές της στυπτηρίας φαίνεται είχαν πέσει σε όλη τη Μεσόγειο, μια οικογένεια Γενουάτων στην Πέρα, με δραστηριότητες και στη Χίο, οι Draperio, φαίνεται να έφτασαν σε συμφωνία με τους Οθωμανούς, που κατείχαν πλέον πολλά ορυχεία σε όλο το Αιγαίο, να πληρώνουν στον Gattilusio 5000 δουκάτα ετησίως για δέκα χρόνια, προκειμένου να κλείσουν τα ορυχεία στη Λέσβο. Αυτό μπορεί να ήταν μια προσπάθεια να αποκατασταθούν οι τιμές μέσω ελέγχου της προσφοράς, αν και έχουν προταθεί και άλλες ερμηνείες για τη συμφωνία. Από την πλευρά μας, πρέπει να αναρωτηθούμε: ενώ ο Gattilusio επωφελήθηκε από τη σύμβαση αυτή, που του απέφερε χρήματα για ελάχιστη από μέρους του εργασία, τι συνέβη στους εργάτες των ορυχείων, στους λιμενεργάτες και ακόμη και στους ναυτικούς που έμειναν άνεργοι; Όπως και να έχει, το εμπόριο στυπτηρίας είναι ένας από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους η Λέσβος παρέμεινε συνδεδεμένη με τον υπόλοιπο κόσμο κατά τη διάρκεια των αιώνων. Για μια σύνοψη του υλικού σχετικά με αυτά τα ταξίδια, συμβουλευτείτε το βιβλίο του Christopher Wright, The Gattilusio Lordships andthe Aegean World 1355–1462 (Brill, 2014), σ. 174-88. Για το πρωτότυπο κείμενο στα λατινικά σχετικά με το πρώτο ταξίδι της ιστορίας μας, βλ. Leóne Liagre-De Sturler, Les relations commerciales entre Gênes, la Belgique et l’Outremont d’après les archives notariales génoises (1320-1400) (Institut historique Belge de Rome: Bruxelles, 1969), σ. 746-51.
Ο τίτλος αυτού του τελευταίου βιβλίου, με την έμφαση που δίνει στις σχέσεις μεταξύ του «Βελγίου», μιας πολιτικής οντότητας που δεν υπήρχε στον Μεσαίωνα, και των δυτικών αποικιακών κτήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο (l‘Outremont), προσφέρει μια ενδιαφέρουσα οπτική για να σκεφτούμε την παρουσία των Γενουατών στη Λέσβο, αλλά και τους τρόπους με τους οποίους το νησί εκτέθηκε σε ευρύτερα ευρωπαϊκά εμπορικά δίκτυα. Η ίδια η χρήση της λέξης l‘Outremont από τον εκδότη αυτού του τόμου τονίζει τον ρόλο των Σταυροφοριών στην ενοποίηση μιας πολιτικά κατακερματισμένης Ευρώπης, τόσο στο οικονομικό όσο και στο ιδεολογικό επίπεδο. Σε αυτό το πλαίσιο, η Γένοβα, που για αιώνες ήταν ενσωματωμένη στην Ανατολική Μεσόγειο και, θα μπορούσε να πει κανείς, στις βυζαντινές υποθέσεις, γίνεται ο σύνδεσμος μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και του ανατολικού ρωμαϊκού κόσμου.
Το ακόλουθο έγγραφο συντάχθηκε στη Γένοβα, στις 28 Ιουνίου 1393 από τον συμβολαιογράφο Andreolo Caito, V (1393–1396). Εμφανίζεται στα φύλλα 142 verso, 143 recto και 143verso. Μεταφράστηκε από το λατινικό προτότυπο στα αγγλικά και ακολούθως στα Ελληνικά από τον Δρ Aleksandar Jovanovic (UFV).
Από την πλευρά του, ο εν λόγω Μικέλε, αποδεχόμενος τους όρους όπως αναφέρονται παραπάνω και παρακάτω, υπόσχεται και συμφωνεί με τον εν λόγω Μανουέλ να ενημερώσει τον εν λόγω πλοίαρχο στη Χίο κατά τη διάρκεια της διήμερης περιόδου αναμονής, σε ποιο τουρκικό λιμάνι, συμπεριλαμβανομένης της Μυτιλήνης, εξαιρουμένης της Σκύρου, θα πρέπει να πλεύσει το πλοίο και αν επιθυμεί να φορτώσει τα επιπλέον 500 καντάρια σύμφωνα με την επιλογή του. Πρέπει να κάνει αυτές τις δηλώσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Υποσχέθηκε επίσης να παραδώσει τα εμπορεύματα που θα φορτωθούν, είτε εξ ολοκλήρου στην Τουρκία είτε εν μέρει στον Χάνδακα, όπως αναφέρθηκε, σε ποσότητα 3.500 έως 4.000 καντάρια, εντός των αντίστοιχων περιόδων για τις οποίες το εν λόγω πλοίο θα παραμείνει σε κάθε τόπο. Επίσης, στην Αντόνα, εκτός της τελωνειακής ζώνης, κατά τη διάρκεια της τριήμερης περιόδου αναμονής, εάν ο Μικέλε επιθυμεί να εκφορτώσει το ένα τέταρτο του φορτίου, μπορεί να το πράξει και πρέπει να δώσει οδηγίες στον καπετάνιο του πλοίου εάν το πλοίο πρέπει να προχωρήσει προς το Σάντουιτς ή το Σλουίς. Σε όποιο από τα δύο λιμάνια καταλήξει το πλοίο να εκφορτώσει το φορτίο, ο Μικέλε υπόσχεται να παραλάβει τα εμπορεύματα και να τα εκφορτώσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα και ευκολότερα, και να καταβάλει το συμφωνηθέν ναύλο όπως περιγράφεται ανωτέρω, σύμφωνα με τις ποσότητες και τους όρους που προσδιορίζονται.
Κατά τη συμφωνία μεταξύ των ανωτέρω Μανουέλ και Μικέλε, στο παρόν έγγραφο και σύμβαση, εάν ο Μανουέλ, με το εν λόγω πλοίο, δεν πλεύσει προς τους καθορισμένους λιμένες της Τουρκίας και του Χάνδακα, ή αρνηθεί να φορτώσει τα συμφωνημένα 3.500–4.000 καντάρια εμπορεύματα όπως υποσχέθηκε, τότε θα πρέπει, από τώρα και στο εξής, με δική του βούληση, να καταβάλει στον Μικέλε ή στον νόμιμο εκπρόσωπό του δεκατρία γενοβέζικα soldi ανά καντάριο φορτίου που δεν φορτώθηκε, σε μετρητά, ως αποζημίωση για τις ζημίες και τις απώλειες του Μικέλε – το ποσό αυτό συμφωνείται εκ των προτέρων. Από την άλλη πλευρά, εάν ο Μικέλε, στους προαναφερθέντες τόπους της Τουρκίας και του Χάνδακα, δεν παραδώσει και δεν παραδώσει το φορτίο για φόρτωση στον Μανουέλ εντός των προαναφερθέντων προθεσμιών, ή αρνηθεί ή δεν είναι σε θέση να το πράξει, θα πρέπει επίσης να καταβάλει στον Μανουέλ δεκατρία γενοβέζικα soldi ανά καντάριο των μη αποσταλέντων εμπορευμάτων, σε μετρητά, ως πληρωμή για την απώλεια του χώρου μεταφοράς. Τόσο ο Μανουέλ όσο και ο Μικέλε αμοιβαία υποσχέθηκαν και συμφώνησαν να τηρήσουν και να τηρήσουν όλα τα ανωτέρω, προκειμένου να μην υποστούν την ποινή των 2.000 χρυσών φιορινιών, σωστού βάρους και γνήσιας φλωρεντινής κοπής, που υποσχέθηκαν επισήμως. Το μέρος που παραβιάζει τη σύμβαση θα οφείλει την ποινή αυτή στο άλλο μέρος κάθε φορά που παραβιάζεται η σύμβαση, και το ποσό καθορίζεται με την παρούσα ως η εκ των προτέρων εκτιμώμενη αξία των ζημιών, συμπεριλαμβανομένων όλων των εξόδων και των δικαστικών εξόδων, χωρίς να επηρεάζεται η ισχύς του υπόλοιπου της σύμβασης. Για να εξασφαλιστεί η εκπλήρωση, αμφότερα τα μέρη ενεχυριάζουν αμοιβαία όλα τα τρέχοντα και μελλοντικά αγαθά τους, και ο Μανουέλ ενεχυριάζει ειδικά το εν λόγω πλοίο, τα δικαιώματα, τα έσοδα και τα ναύλα του, έτσι ώστε η ειδική αυτή ενεχυρίαση να μην υπερισχύει της γενικής, ούτε το αντίστροφο. Συμφωνούν επίσης ότι κάθε συμβαλλόμενο μέρος μπορεί να διωχθεί νομικά, να συλληφθεί ή να φυλακιστεί στη Γένοβα, τη Σαβόνα, την Πίζα, τη Νίκαια, τον Χάνδακα, το Λονδίνο, τη Μπρυζ ή οπουδήποτε αλλού, ενώπιον οποιουδήποτε εκκλησιαστικού ή κοσμικού δικαστή, όπου και αν βρίσκεται το συμβαλλόμενο μέρος, και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται να υποβληθούν στη δικαιοδοσία των εν λόγω τόπων και να απαντήσουν σε νομικές αξιώσεις, να καταβάλουν πληρωμές και να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις, ως εάν η σύμβαση είχε υπογραφεί εκεί. Παραιτούνται από όλα τα προνόμια του δικαστηρίου, καθώς και από οποιεσδήποτε νομικές εξαιρέσεις ή αντίθετες αξιώσεις, οποιοδήποτε κεφάλαιο ή νόμο που ορίζει το αντίθετο. Τόσο ο Μανουέλ όσο και ο Μικέλε, για λόγους ασφάλειας και ιερότητας, ορκίστηκαν στα Ιερά Ευαγγέλια ότι θα ακολουθήσουν και θα τηρήσουν όλα όσα ορίζονται στην παρούσα σύμβαση και δεν θα ενεργήσουν ούτε θα επιχειρήσουν να την παραβιάσουν με οποιονδήποτε τρόπο. Ο Michele, χωρίς να θίγει τον Manuel, δηλώνει ότι συνάπτει την παρούσα σύμβαση ναύλωσης, μίσθωση και όλους τους όρους της εκ μέρους του Battista Lomellino, γιου του Neapolione, κατόπιν εντολής, όπως ο ίδιος δηλώνει, του Niccolò Lomellino, αδελφού του Battista, στο βαθμό του μισού του συνόλου της παρούσας σύμβασης.
Συντάχθηκε στη Γένοβα, στην γειτονιά των τραπεζών, στο γραφείο του υπογεγραμμένου συμβολαιογράφου, στις 28 Ιουνίου του έτους 1393 από τη γέννηση του Κυρίου μας, 15η ινδικτιώνα σύμφωνα με τη Γένοβα, περίπου την τρίτη ώρα. Μάρτυρες: Theramius Centurione, Martinus Falamonica, Bartholomeus Aspiranus, πολίτες της Γένοβας, κληθέντες και προσκεκλημένοι.
[1] Η Αντόνα, ή Ανθόνα (Anthona) όπως αναφέρεται στο λατινικό πρωτότυπο, είναι πιθανώς ο οικισμός του Antony, στην Κορνουάλη που καταγράφεται στο Domesday Book το 1086.
Αποθετηριο Ιστοριων Αιγαιου/Λεσβου
Ιστορίες του Βόρειου Αιγαίου
- Αχλιπταρούδα
- Αλληλοδιπλογραφία
- Διοικητικές Συνέχειες
- Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα
- Προικοσύμφωνο, άδειες διαμονής
- Η παιδεία στην Λέσβο μέσα από τα Οθωμανικά αρχεία
- Φωτογραφεία στην Αίγυπτο
- Ιστορίες με χρώμα Αιγύπτου
- Ο Νικόλαος Ελευθεριάδης στο Παρίσι και το Λονδίνο
- Ο E. Schmidt περιηγείται τα ζωγραφισμένα σπίτια
- Φιγούρες από τη Βυζαντινή Λέσβο
- Οικουμενικές μόδες
- Οι γενουάτες Λομελίνι στο Αιγαίο
- Οι Koldewey, Conze και Humann στο Μόλυβο
- Η φύση της Λέσβου
- Ο C. T. Newton γράφει για τη Μυτιλήνη
- Τα Οθωμανικές διοικητικές επετηρίδες
- Καρτποστάλ
- Σμυρναίικα φωτογραφεία
- Ο S. Adam για την παιδεία στη Λέσβο
- Σκέψεις για το κράτος στη Λέσβο
- Τραύμα και πόλεμος
- Σφραγίδες, υπογραφές και επικυρώσεις
- Τεκτονικά ρήγματα
- Πτυχίο Ιατρικής & Ένας διασυνδεδεμένος κόσμος
- Ο Βρυκόλακας της Μυτιλήνης
- Γυναίκες και Μνήμη στο Μόλυβο
Ιστορικό Πλαίσιο
Η Τέχνη στον τόπο
Αυτό το έργο υποστηρίχθηκε από μια επιχορήγηση Kickstarter του SFU FASS, από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος στο SFU και από τη Γέφυρα, μια συνεργασία που χρηματοδοτήθηκε από το ΙΣΝ μεταξύ του SFU και του UCLA.
SUPPORTED BY
