Μια γρήγορη αναφορά του Δημήτρη Κράλλη στο τραύμα που ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος χάραξε στον ψυχισμό των Λεσβίων.

Στο συλλογικό μας φαντασιακό ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το «έπος» της Αλβανίας και η αντίσταση συγκροτούν την εικόνα που έχουμε για τον πόλεμο. Διαβάζοντας πρόσφατα τη Ζωή εν Τάφω (αυτή τη φορά στα αγγλικά και 35 χρόνια μετά την πρώτη ανάγνωση), προκειμένου να τη συζητήσω με τους Βορειοαμερικανούς φοιτητές με συνόδευσαν στη Λέσβο το καλοκαίρι του ’24, δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ πόσες ιστορίες χάσαμε από παππούδες και προ παππούδες αλλά και από τις συντρόφους τους και τα παιδιά τους σχετικές με την εμπειρία τους στην κόλαση που Μυριβήλης περιγράφει στο αριστούργημά του. Διαβάζοντας κάποια από τα γράμματα του Ιωάννη Κ. Κράλλη, συμπιλητή του Αρχείου KFL, ανθρώπου που πέρασε τόσο από το μέτωπο της Μακεδονίας όσο και από τη Σμύρνη, δίπλα στις επιστολές των Μολυβιατών στρατιωτών προς κυρίες και δεσποινίδες του Συλλόγου «Η Αγάπη» οι οποίες τους έστελναν δέματα ηθικής και υλικής υποστήριξης στο μέτωπο, ψηλαφούμε σιγά σιγά μια πραγματικότητα τυλιγμένη στη σιωπή. Στις μέρες μας μεγάλη συζήτηση γίνεται για το μετατραυματικό σύνδρομο που ταλανίζει βετεράνους πολέμων. Το λεγόμενο shellshock μιας παλιότερης εποχής, που με τόση παραστατικότητα περιγράφει ο Μυριβήλης, σίγουρα άφησε τα ίχνη του στο χωριό, αλλά και στην κοινωνία ολάκερη της Λέσβου. Πόσο άραγε είναι εφικτή η ιστορική μελέτη του φαινομένου;