Kuzey Ege Hikâyeleri
Çeyiz Sözleşmesi İkamet İzni
Bir çeyiz sözleşmesi, bir ikamet ruhsatı ve konsolosluk belgeleri: Kuzey Ege ile Akdeniz arasındaki bağlantıların hikâyesi – Mariza Krallis.
Sykamia, Midilli’de düzenlenmiş bir çeyiz sözleşmesi (1857), Midilli’deki Yunan Kraliyet Konsolosluğu tarafından verilmiş bir Yunan vatandaşlığı ikamet izni (1895), İzmir’deki Yunan Kraliyet Başkonsolosluğu tarafından verilmiş bir başka izin (1895–96) ve Sykamia’daki Kalligeris ailesine ilişkin belge envanteri [1], Kuzey Ege ile daha geniş Akdeniz dünyası arasındaki bağlantılara dair büyüleyici bir tarih oluşturmaktadır.
1857 tarihli çeyiz sözleşmesinde Eleftherios (gelinin babası), Hatzi-Anagnostou (isim) Hatzi-Efstratiou (baba adı) olarak kaydedilmiştir. Hatzi-Anagnostou Sykamia’ya gelmiş, Triantafyllia ile evlenmiş ve birkaç çocuk sahibi olmuştur. Kuşaktan kuşağa aktarılan aile anlatıları, Hatzi-Anagnostou’nun muhtemelen Rus Ordusu’nun eski bir subayı olduğunu ve aslen Epirli olduğunu belirtmektedir. Çocukları ise sonraki kuşaklarda şu isimleri vermiştir: Nerantzi’nin soyundan yazar Stratis Myrivilis; Panagiotis’in soyundan ressam Takis Eleftheriadis ve avukat Nikolaos Eleftheriadis; Dimitrios’un soyundan ressam Orestis Kanellis ile filolog ve tercüman Thrasybulus Stavrou.
Söz konusu 1857 tarihli çeyiz sözleşmesi, Sykamialı Hatzi-Anagnostou (daha sonra Eleftherios Hatzi-Anagnostou olarak bilinecektir) tarafından imzalanmıştır. Hatzi-Anagnostou, kızı Fani’yi Konstantinos D. Kalligeris ile evlendirmiştir; belgede Konstantinos “Kostis (isim) Dimitriou (baba adı)” olarak geçmektedir. Konstantinos ile Fani’nin birkaç çocuğu olmuştur; bunlardan hayatta kaldığını bildiklerimiz Angeliko, Marianthi, Ourania, Dimitros, Efstratios ve Achilleas’tır. Aynı zamanda araştırma, bölgenin soy ağaçlarında ilginç noktaları da ortaya çıkarmaktadır. Fani’nin kardeşleri ve Sykamialı Hatzi-Anagnostou’nun oğulları olan Dimitrios ile Panagiotis El. Hadjianagnostis – daha sonra Eleftheriadis soyadını alacaklardır – Sykamia’da doğmuş fakat Midilli’nin Petra kasabasında yaşamışlardır.
Araştırmalar, 1826’da Filia’da “fakir” bir ailede doğan Konstantinos’un (oğlu Efstratios’a göre) başlangıçta Koutsellis soyadını kullandığını göstermektedir. Genç yaşta İzmir’de ticaret hayatında yaşamış ve çalışmış, sonunda da Sykamia’da evlenmiştir. Yerel aile arşivlerinde [1], Konstantinos’un Britanya Konsolosluğu tarafından 1858’de verilmiş bir belge taşıdığını görüyoruz; bu da onun Britanya vatandaşlığına sahip olduğunu düşündürmektedir. Dahası, 1873 tarihli resmî bir Yunan belgesi de onun Yunan vatandaşlığını doğrulamaktadır. Aynı zamanda, 13 Nisan 1895 tarihli ve Midilli’deki Yunan Kraliyet Konsolosluğu tarafından düzenlenmiş bir ikamet ruhsatından, bu tarihe gelindiğinde Konstantinos’un artık Kalligeris soyadını taşıdığını ve Osmanlı Midillisi’nde Yunan vatandaşlığına sahip olduğunu öğreniyoruz.
Kendisi Tsirigo’lu (Kythera) bir vatandaş ve Midilli’nin Sykamia kasabasının sakini olarak görünmektedir. İki erkek kardeşi ise Kythera’da bilinen başka soyadlarını almıştır.
Konstantinos, soyadını değiştirip 1864’ten bir süre önce Kythera belediye kayıtlarına geçtiğinde Britanya vatandaşlığı kazanmıştır. İyonya Devleti’nin (Stati Uniti delle Isole Ionie) 1864’te Yunanistan’a katılmasının ardından ise Konstantinos D. Kalligeris, Osmanlı İmparatorluğu’nda ikamet eden bir Yunan vatandaşı hâline gelmiştir. Çocuklarının tümü doğumda Britanya vatandaşlığına sahip olmuş, daha sonra ise – Midilli’de yaşarken ve 1912’den, yani Midilli’nin Yunan devletine katılmasından çok önce – Yunan vatandaşlığı edinmiştir. Söz konusu Konstantinos’un, Aytek Soner Alpan’ın önceki bir paylaşımında Filia Kız Okulu’na bağış yapan kişi olarak geçen Konstantinos ile aynı kişi olması mümkündür. Konstantinos eğitimli değildi, fakat ticarette ayakta kalmak ve gelişmek için neyin gerekli olduğunu çok iyi biliyordu. Sonuçta 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başlarında Midilli’yi ayakta tutan şey, karşı kıyıyla yapılan ticaretti.
Konstantinos’un oğlu Achilleas K. Kalligeris’in, İzmir’deki Yunan Kraliyet Başkonsolosluğu tarafından 1895–96 tarihli bir ikamet izni düzenlenmiştir ve Vatousalı Andromachi G. Gogou ile evlenen kişi de odur. Yukarıda söz edilen belge envanteri [1], zaman ufkunu 1892’ye kadar genişletmektedir.
Birisi bu soyadı ve ikamet yeri değişikliğinin amacını merak ederse, bunun cevabını ticaret dünyasında aramak gerekebilir. Osmanlı hukukundaki değişiklikler ve büyük güçler arasındaki karmaşık devletlerarası ilişkiler, bir devletin tebaası olup başka bir devletin topraklarında yaşayan kişilere olağanüstü ayrıcalıklar tanınmasına yol açmıştı. 19. yüzyılın ortalarında, Midilli, İyon Denizi (örneğin Kythera), Yunanistan ve Küçük Asya kıyılarıyla bağlantılar üzerinden şekillenmiş güçlü bölgesel ilişkilere sahip bir kişi, dönemin yükselen ekonomik dalgasından yararlanmak için son derece elverişli bir konumdaydı.
[1] Sykamia’daki Kalligeris ailesine ilişkin belge envanteri; Kalligeri, Konaka, Koraka ve Koraka/Tzannetaki ailelerinin arşivlerinden.
EGE HİKAYELERİ ARŞİVİ
Arşiv
Röportajlar
Tarihî Arka Plan
- Antik Çağ
- Bizans
- Osmanlı & Modern
Yerinde Sanat Üretimi
Katkıda Bulunanlar
Bize Ulaşın
Bu proje, SFU FASS Kickstarter Grant, SFU Stavros Niarchos Vakfı Helenik Çalışmalar Merkezi ve Gefyra (SFU-UCLA ortaklığı, SNF destekli) tarafından desteklenmektedir.
SUPPORTED BY
