Kuzey Ege Hikâyeleri
Koldewey, Conze ve Humann Molyvos’ta
19. yüzyıl sonlarında Molyvos’taki Alman arkeologların varlığı üzerine – Dimitris ve Mariza Krallis
Johannes Gustav Eduard Robert Koldewey (10 Eylül 1855 – 4 Şubat 1925), Batı Asya, Küçük Asya, Yunanistan ve İtalya’da kazılar yürütmüş bir Alman arkeologdu. Günümüzde Irak sınırları içinde yer alan antik Babil kentindeki kazılarıyla ün kazandı. 19. yüzyılın sonundan kısa bir süre önce Robert Koldewey Lesvos’u da ziyaret etmiş ve bulgularını 1890’da yayımlanan bir kitapta kaydetmiştir [1]. Lesvos hakkındaki kitabı Yunancaya çevrilmemiş olsa da haritaları incelenmiş, birçok kitaba dâhil edilmiş ve bugün iyi bilinir hâle gelmiştir.
Koldewey’in Molyvos (Methymna) haritalarından birinde Limenas’ı, yani limanı, antik mendireğiyle birlikte görürüz; fakat bunun yanında yeni liman, kale kalıntıları, Skala, Türk mezarlığı, idare binası ve Agia Marina da işaretlenmiştir. Türk mezarlığı ile Konak arasına ise hakkında başka hiçbir not düşülmemiş bir ev de yerleştirmiştir. Peki Koldewey’in işaretlediği yerde, limanın yukarısındaki yol üzerinde, o tarihte çoktan inşa edilmiş olan bu konak hangisi olabilir?
Bugün Kepetzi Sokağı’nda, şimdiki adıyla Alcyonidon’da böyle bir ev bulunur. Sokağa adını veren kalabalık ve tanınmış Kepetzi ailesinin Molyvos’taki tarihi 1760’a kadar uzanır. Ailenin konağı yaklaşık 1873’te inşa edilmişti; 1890’da oradaydı ve bugün de hâlâ yerindedir. Elimizdeki kanıtlar, Koldewey’in haritasında işaretlediği konağın bu yapı olduğunu düşündürmektedir. Kepetzi ailesinin torunları arasında gazetecilik, edebiyat, şiir ve sözde “Midilli Baharı” ile adlarını ilişkilendiren Chrysanthos Molinos, Kleanthis K. Michaelides, yani Argyris Efthaliotis, ve Efterpi Kepetzi, yani Pepi Stavrou, bulunuyordu.
Daha önce gördüğümüz gibi Koldewey, Lesvos’tan geçen ilk arkeoloji yıldızı değildi. Ayrı bir hikâyede, Halikarnassos ve İstanbul Hipodromu kazılarını özgeçmişinde taşıyan C. T. Newton’la zaten karşılaşmıştık. KAA’ya baktığımızda, arkeoloji dünyasının iki önemli figürünün daha Molyvos’ta bulunduğuna dair kanıtlar buluyoruz.
1880’lerin başındayız. Kataksinouda Lazou, eşi Kralis Hatzi-Anagnostou ve oğulları Ioannis ile Komninakis’in, bugün Komninakis Krallis Konağı olarak bilinen evlerinde iki Alman ziyaretçiyi ağırlamış oldukları anlaşılıyor. Alexander Conze ve Carl Humann, Bergama kazıcıları olarak bilinir. Humann, yeni bir Elgin gibi, Bergama Sunağı’nı Berlin’e taşımıştı. Conze ise henüz genç bir adamken, adanın antik geçmişinin izlerini aramak üzere Midilli’yi dolaşmış ve nihayetinde 1865’te adanın antik eserleri üzerine bir kitap yayımlamıştı. Conze ve Humann’ın Kataxinouda’nın ailesiyle bağlantısını, 1883’te, artık Bergama’daki kazıcılar olarak gönderdikleri iki imzalı fotoğraftan biliyoruz. Fotoğraflarda benzer bir ithaf yer alıyordu: “asil Kyrios Krallis’e hatıra olarak”. Humann’ın aynı yıl Molyvos’tan geçtiğini biliyoruz; bu nedenle kartpostalların muhtemelen bu ziyarete gönderme yaptığı düşünülebilir.
Şunu da sorabiliriz: Eşi ve oğullarının yanında duran bu dindar Hristiyan hanım, özel mekânını Aydınlanma’nın çocukları olan iki Batı Avrupalıya nasıl açtı? Bu karşılaşmaya dair hayalî yeniden kurgumuzu, sözde Plutarkhos’un Gençlerin Eğitimi Üzerine adlı eserinin, onun en küçük oğlu Komninakis tarafından özgün metninden çevrilmiş olduğunu ve bu metnin iki Alman arkeoloğa da aşina geleceğini belirterek genişletebiliriz. O hâlde dikkat edelim: Erken imparatorluk dönemi Roma’sı aracılığıyla, Osmanlı Ege’sinin küçük bir köşesi ile Alman Reich’ı, daha önce sözünü ettiğimiz kartpostalların Bergama’dan Molyvos’a gönderilmesini anlamlı kılacak kadar önemli bir temas noktası bulmuş olabilir.
[1] Robert Koldewey: Die antiken Baureste der Insel Lesbos, Reimer, Berlin 1890.
EGE HİKAYELERİ ARŞİVİ
Arşiv
Röportajlar
Tarihî Arka Plan
- Antik Çağ
- Bizans
- Osmanlı & Modern
Yerinde Sanat Üretimi
Katkıda Bulunanlar
Bize Ulaşın
Bu proje, SFU FASS Kickstarter Grant, SFU Stavros Niarchos Vakfı Helenik Çalışmalar Merkezi ve Gefyra (SFU-UCLA ortaklığı, SNF destekli) tarafından desteklenmektedir.
SUPPORTED BY
